Korfbal: de ultieme spiegel van de polder?

Tom: Waarom doen we in bijna elke sport alsof mannen en vrouwen uit verschillende werelden komen, terwijl we in het dagelijks leven gewoon alles samen doen? Vandaag praat ik over de meest onbegrepen sport van Nederland.

Tom: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Tom, en vandaag zit tegenover mij Mark, vierenveertig jaar oud, vader van twee kinderen, en al zijn hele leven bezeten van korfbal. Hij is speler én trainer bij KV De Eemvogels. Mark, ontzettend leuk dat je er bent.

Mark: Dank je wel, Tom. Ik vind het heel erg leuk om hier te zijn en over mijn passie te vertellen.

Tom: Mark, laten we maar meteen met de deur in huis vallen. Als ik tegen mensen zeg dat ik een podcast ga opnemen over korfbal, dan begint er bijna altijd wel iemand te lachen. "Korfbal? Dat is toch die sport waarbij je niet mag lopen met de bal, en waar je verplicht gezellig met de meisjes moet douchen?" Waar komt dat hardnekkige, een beetje suffe imago vandaan, denk je?

Mark: [laughs] Ja, die reactie hoor ik inderdaad al mijn hele leven. Het is bijna een soort nationaal erfgoed om grappen te maken over korfbal. Dat imago is historisch bepaald. Korfbal is aan het begin van de twintigste eeuw ontworpen door een Amsterdamse schoolmeester, Nico Broekhuysen. Hij zocht een sport waarbij jongens en meisjes op het schoolplein op een gelijkwaardige manier konden samen spelen en bewegen. Maar ja, in die tijd, we praten over 1902, was het idee dat mannen en vrouwen samen in sportkleding op een veld stonden echt een enorm schandaal. De kerk sprak er schande van, de media vonden het moreel verwerpelijk en schreven dat het leidde tot zedenverwildering. Er werd toen dus al heel fel en spottend over geoordeeld. En die spot is eigenlijk nooit helemaal verdwenen. Men associeert het nog steeds met braafheid, met schoolpleinen, en met een soort verplichte burgerlijkheid.

Tom: Maar is het ook echt zo braaf? Want als ik weleens een wedstrijd zie op het hoogste niveau, in de Korfbal League, dan ziet dat er allesbehalve saai of braaf uit.

Mark: Nee, absoluut niet! Het is fysiek echt loodzwaar. Mensen onderschatten gigantisch hoe explosief korfbal is. Je moet constant sprinten, abrupt stoppen, van richting veranderen, hoog springen... En het is tactisch enorm complex. Juist omdat de regels zo streng zijn — je mag bijvoorbeeld absoluut niet lopen met de bal aan je voet of in je handen — ben je volledig afhankelijk van je teamgenoten. Je kunt niet, zoals bij voetbal of hockey, de bal aannemen en in je eentje het hele veld oversteken om te scoren. Zonder perfect samenspel ben je nergens. Dus die 'brave' sport is in de praktijk een heel dynamische, tactische strijd op de vierkante meter.

Tom: Hm. En hoe werkt dat dan precies met die gemengde teams op het veld? Hoe is die dynamiek tussen de spelers?

Mark: Nou, een team bestaat uit acht spelers: vier mannen en vier vrouwen. Het veld is verdeeld in twee vakken: het aanvalsvak en het verdedigingsvak. In elk vak staan twee mannen en twee vrouwen. En de belangrijkste spelregel is: een man mag alleen een man verdedigen, en een vrouw mag alleen een vrouw verdedigen. Je hebt dus nooit rechtstreekse fysieke duels tussen een man en een vrouw. Dat is heel slim bedacht, want het voorkomt dat de sport puur een kwestie wordt van brute, mannelijke kracht.

Tom: Oké, dus een fysiek sterke man kan niet zomaar een vrouw omverlopen om de bal af te pakken.

Mark: Precies, dat mag absoluut niet en dat wordt meteen afgefloten door de scheidsrechter. Het spel dwingt je daardoor om slim te spelen, op techniek en snelheid. De dynamiek is heel fascinerend, want mannen en vrouwen moeten elkaar blindelings aanvoelen. Vrouwen zijn vaak technisch heel vaardig, wendbaar en tactisch heel slim, terwijl mannen soms meer sprongkracht hebben voor de 'rebound', het vangen van de bal onder de korf na een doelpoging. Die kwaliteiten vullen elkaar perfect aan. Het haalt ook dat typische haantjesgedrag, dat je soms bij pure mannensporten ziet, direct uit de groep. Je kunt simpelweg niet de held uithangen in je eentje. Als je egoïstisch speelt, verlies je gegarandeerd.

Tom: Dat klinkt eigenlijk heel... tja, hoe zal ik het formuleren... heel Nederlands. Typisch 'polderen'. Samenwerken, iedereen is gelijk, consensus bereiken, geen extreme uitschieters. Is korfbal de ultieme sportieve weerspiegeling van de Nederlandse poldercultuur?

Mark: [laughs] Ja, dat is eigenlijk een prachtige vergelijking! Ik denk dat dat heel erg klopt. Het is inderdaad een sport van consensus en gelijkheid. Je hebt elkaar letterlijk nodig om verder te komen. We polderen ons een weg naar de korf. En het grappige is dat ze dat in het buitenland soms heel moeilijk begrijpen. Korfbal wordt inmiddels in tientallen landen gespeeld, van Taiwan tot België, maar Nederland is nog steeds veruit de beste van de wereld. Misschien wel omdat die cultuur van gelijkwaardigheid en intensief teamwork zo diep in onze samenleving verankerd zit. We zijn hier gewend om samen te beslissen en de database of taken eerlijk te verdelen.

Tom: Maar tegelijkertijd... is die gelijke verdeling ook niet soms een beetje benauwend of saai? Bij sport toen we als toeschouwers toch juist ook individuele klasse zien? De sterren die in hun eentje de wedstrijd beslissen?

Mark: Maar die sterren zijn er absoluut wel! Alleen blinken zij uit in hoe ze hun teamgenoten beter maken. Een topspeler bij korfbal is iemand die de perfecte pass kan geven op het juiste moment, of die de ruimte creëert voor een teamgenoot om vrij te komen voor een schot. Natuurlijk hebben we spelers met een fabelachtig schot die de bal van grote afstand moeiteloos door de mand gooien. Dat is schitterend om te zien. Maar die schutter weet donders goed dat hij die bal nooit had kunnen gooien zonder de speler die onder de korf vecht voor de rebound, of de aangever die de bal precies op maat inspeelt. Het succes is altijd een collectieve prestatie. Dat geeft een heel ander soort voldoening dan wanneer je alles alleen doet.

Tom: Ja, dat kan ik me goed voorstellen. En hoe zit het met de sfeer buiten het veld? De 'derde helft' is bij veel sporten belangrijk, maar bij korfbal schijnt die nogal specifiek te zijn. Klopt het cliché dat er binnen korfbalverenigingen wel heel erg veel relaties ontstaan?

Mark: [sighs] Ja... dat cliché kan ik helaas niet ontkrachten. Het is gewoon helemaal waar. Ik heb mijn eigen vrouw ook op de korfbalclub ontmoet, en we zijn echt geen uitzondering. Vrijwel mijn hele vriendengroep bestaat uit stellen die elkaar via de vereniging hebben leren kennen.

Tom: Echt waar? Hoe verklaar je dat?

Mark: Nou, je groeit samen op binnen zo'n club. Vanaf de jongste jeugd speel je al in gemengde teams. Je traint twee keer per week intensief samen, je reist op zaterdag in dezelfde auto's naar uitwedstrijden, en je deelt alle emoties: de teleurstelling van een verliespartij en de euforie van een kampioenschap. Er is simpelweg geen kunstmatige barrière tussen de jongens en de meiden. Je leert elkaar door en door kennen in alle facetten: als je moe bent, als je gefrustreerd bent, maar ook als je straalt van geluk. Dat schept een ongelooflijk diepe band. En ja, als er dan op zaterdagavond een feest is in de kantine en er wordt een biertje gedronken, dan springt de vonk heel makkelijk over. Het is een warme, veilige microkosmos. Hele families blijven vaak generaties lang bij dezelfde vereniging hangen. Mijn eigen kinderen spelen nu ook in de jeugdteams en mijn vader helpt nog steeds mee met het onderhoud van de velden.

Tom: Toch hoor ik ook weleens kritiek van buitenstaanders dat korfbalclubs daardoor een beetje een 'ons kent ons'-cultuur hebben. Een tikkeltje gesloten voor mensen die er niet mee zijn opgegroeid. Herken je dat?

Mark: Ja, dat is een heel terecht en scherp punt. Dat gevaar ligt er absoluut. Omdat de gemeenschap zo ontzettend hecht is, kan het voor een nieuwkomer best wel drempelvrees opleveren. Iedereen kent elkaar al decennia, de ouders van de jeugdspelers hebben vroeger zelf nog samen in de selectie gespeeld... Als je dan als buitenstaander voor het eerst de kantine binnenstapt, kan dat voelen alsof je ongevraagd de huiskamer van een wildvreemde familie betreedt. Als vereniging moeten we daar echt heel alert op zijn. We proberen tegenwoordig heel actief om nieuwe leden en hun ouders direct een taakje te geven, zoals een bardienst draaien of helpen bij een activiteit. Want als je eenmaal die eerste drempel over bent, is de gemeenschap juist ontzettend warm en solidair. Maar die drempel, die is er soms wel, dat moeten we niet ontkennen.

Tom: Hm. En hoe ga jij als trainer om met die balans tussen prestatie en die gezellige familiesfeer? Want als een club zo sociaal is, kan ik me voorstellen dat de sportieve ambitie soms een beetje naar de achtergrond verdwijnt.

Mark: Dat is de eeuwige spagaat van de breedtesport. Ik ben zelf behoorlijk fanatiek. Ik wil gewoon winnen en het maximale uit mijn spelers halen. Tijdens de trainingen eis ik absolute focus en honderd procent inzet. Maar ik moet ook realistisch blijven: we zijn geen professionals. Deze mensen staan hier na een zware werkdag of een intensieve studiedag voor hun plezier. Als ik de hele tijd als een strenge dictator langs de lijn sta te schreeuwen, is de lol er snel vanaf. Dus ik probeer een hele heldere grens te trekken. Op het veld geven we alles voor elkaar en gaan we voor de winst. Maar zodra we de kleedkamer uitkomen en de kantine in lopen, laat ik de tactiek los. Dan praten we over het weekend, over het werk, en drinken we gezellig een biertje of een frisje samen. Die sociale cohesie is uiteindelijk net zo belangrijk voor de prestaties op het veld als een goede conditie. Als de sfeer goed is, ren je net dat stapje harder voor je teamgenoot.

Tom: Prachtig hoe die twee werelden elkaar dus eigenlijk versterken en in evenwicht houden. Mark, we naderen alweer het einde van ons gesprek. Wat zou jij onze luisteraars, die de Nederlandse taal en cultuur proberen te doorgronden, willen meegeven als het gaat over sport of gemeenschap in Nederland?

Mark: Ik zou ze vooral willen meegeven: stap eens over je eigen vooroordelen heen. Dat geldt voor korfbal, maar eigenlijk voor alles in het leven. Het is heel makkelijk om mee te gaan in de clichés die er bestaan. Maar loop gewoon eens binnen bij een lokale korfbalclub bij jou in de buurt op een zaterdag. Drink een kop koffie in de kantine, proef de sfeer en kijk hoe vanzelfsprekend mannen en vrouwen daar samenwerken en plezier maken. Het is een uniek stukje Nederlandse cultuur waar je heel veel kunt leren over hoe we hier met elkaar omgaan. Als je de eerste stap durft te zetten, word je met open armen ontvangen.

Tom: Een schitterende boodschap om mee af te sluiten, Mark. Ontzettend bedankt voor je komst naar de studio en voor je inspirerende verhaal.

Mark: Graag gedaan, Tom. Het was een plezier om hier te zijn.

Tom: En voor de luisteraars thuis: wil je dit gesprek op je gemak nalezen? Het transcript van deze aflevering staat helemaal gratis voor je klaar op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!