De onzichtbare wereld achter Wikipedia

Daan: Stel, je zoekt snel iets op over een historische gebeurtenis of een ingewikkelde theorie. Grote kans dat je op Wikipedia belandt. Maar wie schrijft die pagina's eigenlijk? Vandaag praat ik met Erik, een zesenveertigjarige software-ontwikkelaar die in zijn vrije tijd een van de meest actieve schrijvers is van de Nederlandse Wikipedia. Al tien jaar corrigeert en schrijft hij artikelen. Erik, welkom.

Erik: Dank je wel, Daan. Leuk om hier te zijn.

Daan: We gebruiken het dagelijks, maar staan er nooit bij stil dat er echte mensen achter zitten. Hoe rol je in hemelsnaam in die wereld? Wat was jouw allereerste aanpassing?

Erik: [laughs] Nou, dat was puur toeval en een beetje frustratie. Ik las een artikel over een oud, historisch gemaal bij mij in de buurt, in Overijssel. En daar stond een jaartal in dat echt niet klopte. Het scheelde bijna dertig jaar. Ik dacht: dit moet anders. Ik zag de knop 'bewerken', twijfelde even, maar voegde een bron toe en paste het aan. En ja... toen was ik verkocht.

Daan: Echt waar? Gewoon één knop en het stond online?

Erik: Ja, in feite wel. Al wordt het achter de schermen natuurlijk wel gecontroleerd door filters en ervaren gebruikers. Maar het idee dat je met één klik de kennis van de wereld kunt verbeteren... dat voelde heel krachtig. Sindsdien ben ik nooit meer gestopt. Ik denk dat ik inmiddels rond de zestigduizend bewerkingen zit.

Daan: Zestigduizend? Dat is echt gigantisch. Hoe ziet een gemiddelde week eruit voor jou? Zit je elke avond artikelen te typen?

Erik: Dat wisselt erg. Soms ben ik een avond lang bronnen aan het controleren voor een nieuw artikel over een vergeten ontdekkingsreiziger. Maar vaak is het ook tussendoor. Als ik op de trein wacht, open ik de app en controleer ik de 'recente wijzigingen'. Dat is een live lijst van alle aanpassingen. Dan kijk ik of er geen vandalisme tussen zit.

Daan: Vandalisme... Je bedoelt mensen die voor de grap onzin op een pagina zetten?

Erik: Precies. "Pietje is een ezel", dat soort werk. Of scholieren die de pagina van hun school aanpassen. Gelukkig hebben we slimme computerprogramma's die grove woorden direct signaleren, maar menselijke controle blijft onmisbaar. Je ontwikkelt er echt een neus voor.

Daan: Hm, ja, dat geloof ik direct. Maar Wikipedia wil neutrale informatie bieden. Hoe voorkom je dat het een digitaal slagveld wordt bij onderwerpen waar de meningen over verschillen?

Erik: [sighs] Ja, dat is soms een uitdaging. We noemen dat 'edit wars'. Dan verandert de ene gebruiker een zin, en draait een ander dat weer terug omdat hij het er niet mee eens is. Dat kan gaan over politieke kwesties, maar de felste discussies gaan vaak over obscure details. Bijvoorbeeld of een bepaalde vogelsoort nu wel of niet inheems is in Nederland, of de spelling van een historische naam.

Daan: Serieus? Ruzie over vogelsoorten?

Erik: Absoluut. Het kan er hard aan toe gaan op de overlegpagina's. Maar de gouden regel is: we beschrijven feiten en gebruiken onafhankelijke bronnen. Als er verschillende wetenschappelijke visies zijn, beschrijven we die allebei, zonder partij te kiezen. Het mag geen betoog worden. Zodra iemand een eigen mening opschrijft, grijpen we in.

Daan: Maar is echte objectiviteit wel mogelijk? Het merendeel van de Wikipedia-schrijvers is man, wit en vaak wat ouder. Klopt dat beeld?

Erik: Ja, dat klopt helaas. Dat is echt een kwetsbaar punt. De actieve gemeenschap is niet representatief voor de samenleving. Het zijn overwegend mannen met een passie voor techniek of geschiedenis. En dat zie je terug. Er zijn heel gedetailleerde artikelen over ingewikkelde spoorlijnen, terwijl cultuur of invloedrijke vrouwen in de geschiedenis soms onderbelicht blijven.

Daan: En hoe lossen jullie dat op? Want dat lijkt me wel een probleem voor een encyclopedie.

Erik: Zeker. Er worden tegenwoordig speciale schrijfbijeenkomsten georganiseerd, 'edit-a-thons', specifiek gericht op het beschrijven van vrouwen of minderheidsgroepen. We proberen barrières weg te nemen voor nieuwe schrijvers. Maar het blijft lastig, want het kost tijd om de regels te leren. En je moet tegen kritiek kunnen, want je eerste artikelen worden direct kritisch bekeken.

Daan: Ja, dat kan best intimiderend zijn. Heb jij zelf weleens een discussie gehad waarbij je dacht: nu stop ik ermee?

Erik: Nou... ja, een paar jaar geleden. Ik had wekenlang onderzoek gedaan naar een historisch figuur en daar een gedetailleerd artikel over geschreven. Een andere moderator vond dat het onderwerp 'niet relevant genoeg' was en nomineerde het voor verwijdering. Dat voelde echt als een persoonlijke afwijzing. Je stopt er toch je vrije tijd in. Na dagenlang discussiëren is het artikel gelukkig gebleven, maar ik heb toen wel even een week mijn laptop dichtgeklapt.

Daan: Begrijpelijk. Het is tenslotte onbetaald werk. Wat drijft je om dan toch weer door te gaan?

Erik: De filosofie erachter. Het idee dat kennis gratis en voor iedereen toegankelijk moet zijn, zonder advertenties of winstoogmerk. Wikipedia is een van de weinige plekken op internet die niet gedomineerd wordt door algoritmes die je aandacht willen vangen voor geld. Het is een pure, gemeenschappelijke inspanning. Als ik een fout corrigeer, weet ik dat duizenden mensen daarna de juiste informatie lezen. Dat geeft voldoening.

Daan: Prachtig hoe je dat omschrijft. De pure kant van het internet. We lopen langzaam tegen het einde van ons gesprek aan, Erik. Wat zou jij onze luisteraars willen meegeven?

Erik: Ik zou willen zeggen: wees niet alleen consument van informatie, maar durf kritisch te zijn. En zie je een spelfout of een ontbrekende bron op Wikipedia? Klik eens op 'bewerken'. Het is jouw encyclopedie, help ons vooral om hem nog beter te maken.

Daan: Een hele mooie oproep. Heel erg bedankt voor dit gesprek, Erik. En bedankt voor al je tijd.

Erik: Graag gedaan, Daan. Het was me een genoegen.

Daan: En voor de luisteraars: de volgende keer dat je iets opzoekt op Wikipedia, denk dan even aan de vrijwilligers zoals Erik. Wil je dit gesprek rustig nalezen? Het transcript van deze aflevering staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende iker!