De herontdekking van het bordspel

Tom: Martine, we leven in een digitaal tijdperk waarin bijna alles via een scherm gaat, maar toch zijn bordspellen populairder dan ooit. Waarom ruilen volwassenen hun tablet of televisie 's avonds in voor een stuk karton en een stapel dobbelstenen?

Martine: Omdat je aan tafel weer écht contact hebt. Als je samen een bordspel speelt, zit je niet alleen in dezelfde ruimte, maar deel je ook een focus. Je kijkt elkaar aan, je lacht om een mislukte zet en je bent even helemaal los van de alledaagse werkdruk.

Tom: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Tom. Vandaag praat ik met de 46-jarige Martine over haar grote passie: moderne bordspellen. Martine verzamelt al jaren spellen en organiseert in haar dorp tweewekelijks een spellenavond voor buurtgenoten. Martine, tof dat je er bent. Driehonderd spellen in huis... staat je woonkamer niet helemaal vol?

Martine: [laughs] Nou, eerlijk gezegd staat de hele zolderkast vol, en in de woonkamer staat een selectie van spellen die we regelmatig pakken. Mijn man verklaarde me in het begin voor gek, hoor. Die dacht bij een bordspel meteen aan eindeloze middagen Mens-Erger-Je-Niet of Monopoly, waarbij de helft van de spelers halverwege gefrustreerd afhaakt. Maar de spelwereld is de afgelopen twintig jaar enorm veranderd.

Tom: Ja, want als mensen aan bordspellen denken, zien ze vaak die klassiekers voor zich. Wat maakt die moderne spellen dan zo anders?

Martine: Het grootste verschil zit in de mechaniek. Oude spellen draaiden vaak op geluk. Je gooit een dobbelsteen en je kijkt waar je landt. Als je pech hebt, lig je er na tien minuten uit en moet je toekijken. Moderne spellen geven je keuzevrijheid. Je moet strategisch nadenken, keuzes afwegen en anticiperen op wat je medespelers doen. En wat ik zelf heel mooi vind: veel moderne spellen zijn coöperatief.

Tom: Coöperatief? Dus je speelt niet tégen elkaar, maar met elkaar?

Martine: Exact. Je speelt samen tegen het spel zelf. Je wint samen of je verliest samen. Dat verandert de hele sfeer aan tafel. Bij een heel competitief spel zie je soms toch wat spanning ontstaan als iemand een felle zet doet, maar bij een coöperatief spel zit je echt samen te overleggen. "Als jij nu die kaart speelt, kan ik volgend omstebeurt de stad redden." Dat vraagt om communicatie en overleg.

Tom: hm, dat klinkt inderdaad heel anders. Maar als ik eerlijk ben... als ik na een lange werkdag thuiskom, heb ik soms helemaal geen zin om een handleiding van twintig pagina's door te spitten. Maakt die ingewikkeldheid de drempel niet heel hoog?

Martine: [sighs] Dat begrijp ik heel goed, en dat is ook meteen de grootste valkuil. Als je begint met een spel waarvan de regels drie kwartier duren om uit te leggen, haken mensen af. Nou... hoe zeg ik dat... je moet het opbouwen. Op onze spellenavonden zorg ik er altijd voor dat er minstens één iemand aan tafel zit die het spel al kent. Die legt dan de basis uit in vijf minuten, en de rest leer je al spelende. Dan valt die drempel meteen weg.

Tom: Slim. En hoe is die spellenavond eigenlijk ontstaan? Was daar direct animo voor in het dorp?

Martine: Het begon heel klein, gewoon bij mij aan de keukentafel met twee buurvrouwen. We wilden iets anders doen dan alleen maar koffie drinken en kletsen. Na een paar maanden vroeg iemand of haar partner ook mee mocht, en toen werd de keukentafel te klein. We huren nu een zaaltje in het buurthuis. Soms zitten er twintig mensen, van dertigjarigen tot tachtigers. Dat generatieverschil valt aan tafel helemaal weg.

Tom: Echt waar? Tachtigers die moderne strategische spellen spelen?

Martine: Jazeker! Een van onze trouwste bezoekers is meneer De Jong, hij is 82. Hij speelde vroeger alleen schaken, maar ontdekte bij ons spellen waarin je dorpen bouwt of handelsroutes opzet. Hij is soms zo slim en doordacht in zijn zetten dat de jongere spelers echt hun best moeten doen om van hem te winnen. Het houdt zijn geest scherp, zegt hij altijd.

Tom: Prachtig om te horen. Maar toch vraag ik me af: wat zoeken mensen er nou precies in? Is het puur vermaak, of zit er meer achter?

Martine: Ik denk dat het een combinatie is. Aan de ene kant is het een vorm van ontspanning die je brein toch actief houdt. Je bent met een heel concreet, afgebakend probleem bezig. Je vergeet even de e-mails die nog openstaan of de drukte van het gezin. Aan de andere kant is het de sociale veiligheid. Een gesprek aanknopen met iemand die je niet goed kent kan soms ongemakkelijk voelen. Maar als er een bord tussen je in ligt, is de ijsbreker er al. Je hebt meteen een rol en een gezamenlijk onderwerp.

Tom: hm, ja, dat herken ik wel. Het bord geeft een soort structuur aan het samenzijn.

Martine: Precies. En het mag ook schuren, hè? Soms dwarsboomt iemand je plannen in het spel en roept iedereen hardop: "Nee, dat meen je niet!" Maar omdat het maar een spel is, kun je daar daarna samen heel hard om lachen. Die lichte frictie maakt het juist leuk en menselijk.

Tom: Verzamelen is ook een belangrijk onderdeel voor jou, zei je. Hoe voorkom je dat zo'n hobby doorslaat in simpelweg spullen verzamelen die vervolgens in de kast blijven liggen?

Martine: Dat is een heel scherpe vraag, want die valkuil bestaat absoluut. Binnen de spelletjeswereld noemen we dat de 'Shelf of Shame': spellen die je koopt omdat het artwork zo mooi is of omdat de recensies zo goed zijn, maar die ongespeeld in de kast blijven staan. Ik heb mezelf een harde regel opgelegd: ik koop pas een nieuw spel als ik drie andere spellen uit de verzameling minstens vijf keer gespeeld heb. Anders verzand je in geconsumeerd bezit in plaats van spelplezier.

Tom: [laughs] Een goede regel! Dat voorkomt dat de zolder dichtslibt. Martine, we gaan langzaam afronden. Wat zou je onze luisteraars willen meegeven die twijfelen om weer eens een spel te pakken?

Martine: Trek de stoute schoenen aan en loop eens binnen bij een spellenvereniging of bordspelcafé bij jou in de buurt. Of vraag vrienden thuis over de vloer, niet voor een borrel waarbij iedereen op zijn telefoon kijkt, maar voor één goed gekozen spel. Laat je verrassen door wat er gebeurt als je samen rond een tafel zit. Het brengt echt een stukje speelsheid en verbinding terug in het dagelijks leven.

Tom: Mooi gesproken. Mijn dank is groot, Martine, voor dit inspirerende gesprek. Ik ga dit weekend definitief die doos spellen eens van zolder halen.

Martine: Heel veel plezier alvast, Tom!

Tom: Het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl.