Samenwonen op een postzegel: Hoe houden we het gezellig?

Ruben: We wonen in Nederland ontzettend dicht op elkaar. Gemiddeld ruim vijfhonderd mensen per vierkante kilometer. Hoe zorgen we ervoor dat we elkaar niet de tent uit vechten als de buurman voor de zoveelste keer tot diep in de nacht harde muziek draait?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Ruben. Vandaag zit tegenover mij Mirjam. Mirjam is tweeënvijftig en werkt al ruim tien jaar als vrijwillig buurtbemiddelaar in Utrecht. Ze schuift aan bij ruziemakende buren om de lucht te klaren. Mirjam, welkom.

Mirjam: Dank je wel, Ruben. Fijn om hier te zijn.

Ruben: Tien jaar al. Dan heb je waarschijnlijk alles al wel een keer gehoord. Van blaffende honden tot overhangende takken. Waarom maken we eigenlijk zo snel ruzie met de mensen die naast ons wonen?

Mirjam: Nou... [sighs] het grappige is, het gaat eigenlijk bijna nooit over die blaffende hond of die boom in de tuin. Tenminste, dat is hoe het begint. Maar daaronder ligt bijna altijd iets anders. Mensen voelen zich niet gerespecteerd, of niet gehoord. Als je buurman zonder te overleggen een enorme schutting neerzet, dan voelt dat als een persoonlijke aanval. Alsof jouw mening er niet toe doet. En in een klein land als Nederland, waar we letterlijk elkaars badkamergeluiden kunnen horen, ligt de grens van wat we verdragen gewoon heel laag. We hebben allemaal onze eigen bubbel nodig, en als daar iemand in inbreekt... tja, dan gaat het mis.

Ruben: Ja, precies. Die bubbel is heilig. Maar hoe begint zo'n bemiddeling dan? Mensen bellen jou op en zeggen: "Mijn buurman is een vreselijk mens, los het op"?

Mirjam: [laughs] Nou, ja, dat is inderdaad vaak wel de toon van het eerste telefoontje! Meestal meldt één partij zich aan. Soms via de woningbouwvereniging of de politie. Dan ga ik eerst bij die persoon op de koffie. Gewoon, om te luisteren. En dat is echt cruciaal: luisteren zonder oordeel. Ik hoor het hele verhaal aan, inclusief alle frustraties. Daarna ga ik naar de andere buren. Dat is vaak het spannendste deel. Zij weten soms van niks, of ze zijn juist heel defensief. Ik zeg dan altijd heel rustig: "Ik ben er niet om te oordelen, ik wil alleen uw kant van het verhaal horen."

Ruben: En staan ze daar dan voor open? Want ik kan me voorstellen dat mensen ook kunnen denken: "Waar bemoei jij je mee?"

Mirjam: Zeker, dat gebeurt. Maar als ze merken dat ik echt onafhankelijk ben en niet kom vertellen wat ze moeten doen, ebt de weerstand meestal snel weg. Iedereen wilt zijn verhaal kwijt.

Ruben: Heb je een voorbeeld van een conflict dat heel onbenullig leek, maar waar een diepe emotie achter zat?

Mirjam: Oh, ja, absoluut. Ik herinner me een zaak van een paar jaar geleden. Twee oudere dames die naast elkaar woonden in een flat. De ene dame klaagde steen en been over het tikken van de klok van de buurvrouw. Ze kon er niet van slapen, werd er gek van. De buurvrouw weigerde die klok weg te halen, want die was van haar overleden man geweest. Het escaleerde volledig. Er werd op muren gebonkt, er werden lelijke briefjes geschreven.

Ruben: Over een tikkende klok? Dat klinkt inderdaad... nou ja, bijna absurd.

Mirjam: Ja, zo klinkt het ook. Maar toen we uiteindelijk met z'n vieren – ik werk altijd samen met een collega-bemiddelaar – aan tafel zaten, kwam het hoge woord eruit. De klagende dame was ontzettend eenzaam. Ze lag uren wakker in het donker, en dat tikken herinnerde haar eraan hoe stil en leeg haar eigen leven was. En de andere dame was doodsbang om de herinnering aan haar man te verliezen. Toen ze dat eenmaal van elkaar begrepen, brak er iets. Er vielen tranen. De buurvrouw heeft de klok uiteindelijk verplaatst naar een andere muur, en ze zijn daarna zelfs af en toe samen koffie gaan drinken.

Ruben: Wauw. Dat is eigenlijk heel prachtig. Het ging dus helemaal niet over geluidsoverlast, maar over eenzaamheid en rouw.

Mirjam: Precies. En dat zie ik zo vaak. Achter boosheid zit bijna altijd verdriet of angst.

Ruben: Maar hoe zorg je ervoor dat je zelf niet meegesleept wordt in die emoties? Want het lijkt me best zwaar om constant in die negativiteit te stappen.

Mirjam: Dat klopt, het kan intens zijn. Maar we zijn heel goed getraind om neutraal te blijven. Ik ben geen therapeut en geen rechter. Ik ben er alleen om het gesprek te faciliteren. Als ik partij ga kiezen, verlies ik mijn geloofwaardigheid. Wat mij helpt, is de overtuiging dat bijna niemand 's ochtends opstaat met het idee: "Goh, laat ik vandaag het leven van mijn buren eens lekker zuur gaan maken." De meeste mensen willen gewoon een fijn thuis. Als je dat onthoudt, blijft het makkelijker om met compassie te kijken naar beide partijen.

Ruben: Is er een grens? Wanneer zeg je: "Dit lost buurtbemiddeling niet meer op, hier moet een rechter aan te pas komen"?

Mirjam: Ja, die grens is er zeker. Als er sprake is van fysiek geweld, ernstige intimidatie of bijvoorbeeld zware psychische problematiek waar professionele hulp bij nodig is, dan stoppen wij. Wij zijn er voor buren die er in de basis nog wel samen uit wíllen komen, maar de weg kwijt zijn. Als iemand echt niet wil praten, houdt het op. Onze deelname is altijd op basis van vrijwilligheid.

Ruben: Nederland staat bekend om het 'polderen': praten tot we een compromis hebben. Is buurtbemiddeling typisch Nederlands?

Mirjam: [laughs] Ja, ik denk het wel. We willen het graag samen oplossen, op gelijke voet. In sommige andere culturen stapt men direct naar een autoriteit, zoals een dorpsoudste of de politie, die dan beslist. Wij proberen het echt tussen de mensen zelf te houden. "Wat kunnen júllie doen om dit op te lossen?" Dat werkt op de lange termijn ook veel beter, want een rechterlijke uitspraak lost de spanningen tussen buren meestal niet op. Die wonen daarna nog steeds naast elkaar.

Ruben: Nee, inderdaad. Dan is de juridische strijd voorbij, maar de sfeer is nog steeds om te snijden.

Mirjam: Precies. En je wilt je thuis veilig voelen. Dat is zo belangrijk voor je mentale gezondheid.

Ruben: Als je kijkt naar de maatschappij van nu, we lijken wel steeds individualistischer te worden. Merken jullie dat ook in het aantal aanmeldingen? Worden we minder tolerant?

Mirjam: Ja, ik denk het wel. Mensen trekken zich meer terug in hun eigen wereld. We kennen onze buren vaak nauwelijks nog bij naam. En wat je niet kent, daar heb je minder begrip voor. Als je je buren kent, accepteer je veel meer van ze. Dan denk je: "Oh, de buurjongen viert zijn verjaardag, leuk voor hem." Als je hem niet kent, is het: "Wat een herrie, asociaal!" Dus ja, die individualisering maakt ons werk helaas wel noodzakelijker.

Ruben: Dus de sleutel is eigenlijk simpelweg: leer je buren kennen.

Mirjam: Het klinkt heel simpel, en dat is het eigenlijk ook. Een praatje bij de voordeur, even zwaaien. Dat is de beste preventie tegen burenruzie.

Ruben: We naderen het einde van ons gesprek, Mirjam. Mijn vaste slotvraag: wat wil je onze luisteraars, die misschien ook wel eens balen van hun buren, meegeven?

Mirjam: Praat met elkaar, en niet over elkaar. Wacht niet tot de emmer overloopt. Als je je ergens aan ergert, stap dan na de eerste of tweede keer al op je buurman af. Doe dat op een rustig moment, niet als je al heel boos bent. En begin het gesprek met jezelf: "Ik heb er een beetje last van," in plaats van "Jij doet het fout." Dat maakt een wereld van verschil.

Ruben: Een heel waardevol advies. Mirjam, ontzettend bedankt voor je komst en voor het mooie werk dat je doet.

Mirjam: Graag gedaan, Ruben.

Ruben: En voor de luisteraars thuis: herkenbaar? Misschien is het tijd om vandaag eens een extra vriendelijk 'goedemorgen' over de schutting te roepen. Alles rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer.