Een jaar zonder nieuwe spullen: de rust van consuminderen

Ruben: Bram, wanneer besefte je voor het eerst dat onze drang om te consumeren eigenlijk een soort automatisme is geworden?

Bram: Nou, dat was op een gewone dinsdagavond. Ik zat op de bank en bestelde voor de derde keer die week een pakketje met spullen die ik de volgende dag eigenlijk alweer vergeten was. Toen dacht ik echt: waar ben ik in hemelsnaam mee bezig?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Vandaag zit ik aan tafel met Bram, negenendertig jaar oud en grafisch ontwerper uit Utrecht. Bram nam vorig jaar een besluit dat velen van ons doodeng zouden vinden: hij kocht een heel jaar lang helemaal niets nieuws. Geen kleding, geen handige gadgets, geen boeken. Niets. Bram, fijn dat je er bent om je verhaal te delen.

Bram: Dank je wel, Ruben. Leuk om hier te zijn en erover te praten.

Ruben: Neem ons eens mee naar die specifieke dinsdagavond. Wat zat er eigenlijk in dat bewuste pakketje?

Bram: [laughs] Het was een heel specifieke, ergonomische computermuis. Ik had er een video over gezien op YouTube en ik was er oprecht van overtuigd dat mijn werkende leven daardoor drastisch zou verbeteren. Maar toen de bezorger de volgende dag aan de deur stond en ik de doos openmaakte, voelde ik helemaal geen blijdschap. Alleen maar een soort leegte. En toen keek ik eens goed om me heen in mijn appartement. Overal stonden spullen. Boeken die ik waarschijnlijk nooit ging lezen, kleding die ik nauwelijks droeg, sportattributen die stof stonden te happen. Ik dacht: dit klopt niet. Ik wil weten wie ik ben en hoe ik me voel zonder al die constante aankopen.

Ruben: En toen dacht je niet: ik ga eens een maandje consumptieminderen. Nee, je koos meteen voor een heel jaar. Waarom zo extreem?

Bram: Ja, die vraag heb ik vaak gekregen. Maar een maand is simpelweg te makkelijk. Dat is gewoon een kwestie van even je tanden op elkaar zetten en wachten tot het voorbij is. Een heel jaar dwingt je om je complete levensstijl en je gewoontes grondig te onderzoeken. Je komt alle seizoenen tegen. Wat doe je bijvoorbeeld als je schoenen kapotgaan midden in de winter? Of wat doe je als je in de zomer op vakantie wilt en je eigenlijk een nieuwe zonnebril 'nodig' denkt te hebben? Het dwingt je tot creativiteit en het doorbreekt de automatische piloot.

Ruben: Wat waren de exacte spelregels die je voor jezelf had opgesteld? Want helemaal niets kopen is in onze maatschappij praktisch onmogelijk, toch?

Bram: Klopt, je moet wel realistisch blijven. Eten en drinken mocht natuurlijk wel, net als persoonlijke verzorging zoals shampoo en tandpasta. Maar dan wel gewoon de basisversie, dus geen luxe verwenproducten. Als er iets essentieels kapotging, moest ik het eerst zelf proberen te repareren. En als dat echt niet lukte, mocht ik het alleen tweedehands vervangen. Maar de harde hoofdregel was: absoluut geen nieuwe, materiële spullen kopen.

Ruben: Oké, dus geen nieuwe boeken, geen kleding. Hoe reageerde je omgeving daarop? In Nederland zijn we natuurlijk wel nuchter, maar we houden ook van gezelligheid en feestjes. Hoe deed je dat bijvoorbeeld met verjaardagen?

Bram: Nou, in het begin waren mijn vrienden nogal sceptisch. Ze dachten dat het een tijdelijke bevlieging was en zeiden: "Bram, jij houdt toch juist van mooie designspullen? Dat houd je nooit vol." En met verjaardagen was het in het begin inderdaad even ongemakkelijk. Wat geef je aan iemand als je zelf niet meer wilt meedoen aan die cadeaucultuur? Ik besloot toen om alleen nog maar ervaringen of tijd cadeau te geven. Samen uitgebreid koken, een mooie wandeling maken, of een middag helpen met klussen in de tuin. En het mooie was: dat werd achteraf veel meer gewaardeerd dan de zoveelste cadeaubon die in een la verdwijnt.

Ruben: Ja, dat geloof ik direct. Het is veel persoonlijker en intensiever. Maar hoe zat het met de verleidingen onderweg? We worden de hele dag online en op straat bestookt met advertenties. Hoe bood je daar weerstand aan?

Bram: De eerste drie maanden waren echt loodzwaar, dat zal ik niet ontkennen. Je realiseert je pas hoe diep die gewoonte zit als je het niet meer mag. Als ik me verveelde of stress had van mijn werk, klikte ik automatisch naar een webshop. Dat is gewoon een reflex om een snelle dopamine-kick te krijgen. Ik heb toen heel radicaal al die apps van mijn telefoon verwijderd en reclamefolders direct bij het oud papier gegooid. Maar de echte verandering zat natuurlijk vanbinnen. Ik moest leren omgaan met de onrust van het 'niet-kopen'. Als ik die drang voelde opkomen, ging ik een stuk wandelen of pakte ik een boek dat al jaren ongelezen in mijn kast lag. Het was echt een soort afkickproces.

Ruben: Een afkickproces van de dopamine van de aankoop.

Bram: Precies. Die kick duurt vaak maar een paar minuten, maar de rommel in je huis en de lege plek op je bankrekening blijven. Na een maand of vier merkte ik dat de rust eindelijk terugkeerde. De constante drang verdween langzaam. Ik liep door de stad, keek in de etalages en voelde gewoon... helemaal niets. Geen hebberigheid, geen verlangen. Dat was een ongelooflijk bevrijdend en autonoom gevoel.

Ruben: Hm. En financieel gezien? Heb je veel geld kunnen besparen? Dat is natuurlijk een logisch gevolg, maar was het voor jou ook een belangrijk doel?

Bram: Het was niet mijn primaire doel, maar de cijfers logen er niet om. Ik hield aan het einde van de maand opeens honderden euro's over. Geld dat voorheen ongemerkt verdween aan kleine, onnodige uitgaven. Een snelle koffie onderweg, een t-shirt in de uitverkoop, een handig keukenhulpje... Het telt allemaal heel snel op. Ik heb al dat overgebleven geld op een aparte spaarrekening gezet. Dat gaf me zo ontzettend veel mentale rust. Een solide financiële buffer hebben is voor je welzijn echt veel meer waard dan het bezit van de allernieuwste telefoon.

Ruben: Ja, die buffer geeft je simpelweg meer vrijheid in het leven. Maar heb je op geen enkel moment spijt gehad van je experiment? Geen moment dat je dacht: ik gooi nu de handdoek in de ring?

Bram: [sighs] Jawel, zeker toen de herfst begon. Mijn favoriete regenjas ging kapot, de rits scheurde helemaal uit. Het was koud, het regende dagen achter elkaar en ik was het echt even helemaal zat. Ik wilde gewoon een warme, droge jas bestellen en klaar. Maar ik had die afspraak met mezelf gemaakt. Dus ben ik met die jas naar een kleermaker in de buurt gegaan. Voor vijftien euro heeft hij er een prachtige nieuwe rits in gezet. Die jas kon weer jaren mee. Dat was echt een cruciaal leermoment voor mij. We gooien in onze maatschappij spullen veel te snel weg omdat we denken dat repareren te duur of te ingewikkeld is.

Ruben: We zijn het inderdaad een beetje verleerd om te zorgen voor de spullen die we al hebben.

Bram: Absoluut, we leven in een wegwerpcultuur waar alles direct vervangbaar is. Maar als je de tijd en moeite neemt om iets te herstellen, krijg je er een heel andere, warmere band mee. Die jas is me nu veel dierbaarder dan toen ik hem destijds nieuw uit het plastic haalde.

Ruben: Mooi hoe dat psychologisch werkt. En inmiddels is het jaar voorbij. Wat was het allereerste dat je kocht toen je experiment officieel was afgelopen?

Bram: [laughs] Mijn vrienden dachten dat ik direct naar de winkelstraat zou rennen om los te gaan. Maar het grappige was: ik voelde totaal die behoefte niet. Pas na twee weken heb ik mijn eerste bewuste aankoop gedaan. Een kwalitatief heel goed, papieren opschrijfboekje bij een kleine boekhandel bij mij in de buurt. Ik schrijf graag mijn gedachten op, en dit boekje voelde als een heel bewuste keuze, niet als een impuls. Het was een fijn gevoel om dat te kopen en zo ook de lokale ondernemer te steunen.

Ruben: Dus je bent niet direct teruggevallen in je oude consumptiepatronen?

Bram: Nee, gelukkig niet. Mijn complete relatie met geld en bezit is blijvend veranderd. Ik vraag mezelf nu bij elke mogelijke aankoop af: voegt dit echt concrete waarde toe aan mijn leven? Of vult het alleen maar tijdelijk een leegte of een emotie op? Meestal is het antwoord dat ik het eigenlijk niet nodig heb. En dat besef geeft me enorm veel ruimte en rust in mijn hoofd.

Ruben: Als je nu terugkijkt op dat hele jaar, wat is dan de belangrijkste persoonlijke les die je hebt geleerd?

Bram: Dat geluk echt niet schuilgaat in materiële zaken. Het klinkt als een enorm cliché, maar het is wel de absolute waarheid. Geluk zit voor mij in rust, in oprechte aandacht hebben voor de mensen om je heen, en in tevreden zijn met wat er al is. De rust van het 'niet-moeten-kopen' is werkelijk onbetaalbaar.

Ruben: Wat een prachtig inzicht, Bram. We naderen alweer het einde van ons gesprek. Wat zou jij tot slot onze luisteraars willen meegeven die misschien ook minder willen consumeren, maar niet goed weten waar te beginnen?

Bram: Begin vooral klein. Daag jezelf bijvoorbeeld eens uit om één maand lang helemaal niets nieuws te kopen, of kies ervoor om een tijdje alles alleen maar tweedehands aan te schaffen. En als je de neiging voelt om online iets te bestellen, leg het dan in je winkelmandje en wacht minimaal 48 uur voor je afrekent. Vaak is de eerste impuls dan alweer verdwenen. Geef jezelf simpelweg de ruimte om te ontdekken wat er overblijft als je de ruis van het consumeren weglaat.

Ruben: Dank je wel voor je inspirerende verhaal en je openhartigheid, Bram. Het heeft mij in ieder geval flink aan het denken gezet over mijn eigen koopgedrag.

Bram: Heel graag gedaan, Ruben. Bedankt voor het fijne gesprek.

Ruben: En voor de luisteraars thuis: hopelijk heeft dit gesprek jullie ook geïnspireerd om eens kritisch naar je eigen kasten te kijken. Wil je alles nog eens rustig nalezen? Het volledige transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!