Weggooien? Echt niet! De strijd van het Repair Café

Ruben: Is het echt zo dat we tegenwoordig liever een nieuwe koffiemachine van honderd euro kopen dan dat we een snoertje van fietstien euro vervangen? Waarom gooien we spullen die nog prima een ronde mee kunnen, zo ontzettend makkelijk weg?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Ruben. Vandaag praat ik met Paul, zestig jaar, voormalig ingenieur en nu de drijvende kracht achter het Repair Café in zijn wijk in Utrecht. Paul, welkom.

Paul: Dank je wel, Ruben. Leuk om hier te zijn.

Ruben: Paul, ik moet eerlijk zijn... mijn eigen broodrooster begon laatst te roken. Mijn eerste reflex was: ik surf naar een webshop en morgen heb ik een nieuwe. Waarom is dat eigenlijk zo'n zonde?

Paul: [laughs] Nou, het is vooral zonde van de grondstoffen, toch? En stiekem ook van je portemonnee, al voelt dat misschien niet zo. We zijn geconditioneerd om te denken dat nieuw altijd beter en goedkoper is. Maar als je die broodrooster openschroeft, is er vaak maar één klein dingetje kapot. Een veertje dat loszit, of een contactje dat doorgebrand is. Als je dat herstelt, kan hij weer jaren mee. Maar ja, we hebben het geduld niet meer, hè? En de kennis vaak ook niet.

Ruben: Hm. Die kennis, die zijn we dus kwijtgeraakt als maatschappij. Vroeger repareerde iedereen zijn eigen spullen, of bracht ze naar de ambachtsman om de hoek. Wanneer is dat gekanteld?

Paul: Poeh, dat is geleidelijk gegaan. Zo rond de jaren tachtig en negentig, toen de massaproductie echt opkwam. Spullen werden zo goedkoop dat de arbeidstijd van een reparateur relatief heel duur werd. Als een monteur tachtig euro per uur kost, en een nieuwe stofzuiger kost zestig euro... tja, dan is de rekensom snel gemaakt. En fabrikanten maken het ons ook niet makkelijk. Apparaten worden tegenwoordig dichtgelijmd. Je kunt ze vaak niet eens openmaken zonder de plastic behuizing te slopen.

Ruben: Dat herken ik wel ja. Ik heb wel eens geprobeerd een telefoon open te maken om de batterij te vervangen, maar dat zat zo strak dichtgeplakt dat ik bang was dat het scherm zou barsten. Is dat bewust beleid van die bedrijven?

Paul: [sighs] Absoluut. Dat noemen we geplande slijtage. Ze ontmoedigen reparaties omdat ze simpelweg willen dat je na twee of drie jaar weer een nieuw model koopt. Gelukkig is er nu wel Europese wetgeving op komst, het 'Right to Repair'. Dat moet fabrikanten verplichten om reserveonderdelen beschikbaar te stellen en apparaten zo te ontwerpen dat ze wél open te schroeven zijn. Maar goed, tot die wet er echt is, zijn wij er nog.

Ruben: En met 'wij' bedoel je het Repair Café. Hoe werkt dat nou precies? Kom je daar gewoon binnenlopen met je kapotte spullen?

Paul: Ja, precies dat. Het is eigenlijk een soort ontmoetingsplek. Eén zaterdagochtend in de maand zitten wij in het buurthuis. Wij hebben het gereedschap, de soldeerbouten en de meetapparatuur. Mensen nemen hun kapotte spullen mee: een föhn die het niet doet, een broek waar een scheur in zit, of een houten stoel met een losse poot. En dan gaan we samen aan de slag. Het is dus nadrukkelijk géén gratis reparatiedienst waar je je spullen dumpt. Nee, je gaat erbij zitten, kijkt mee, helpt mee, en ondertussen drink je een kop koffie en maak je een praatje met de buren.

Ruben: Oké, dus het sociale aspect is minstens zo belangrijk als dat schroefje dat aangedraaid moet worden?

Paul: Absoluut. Dat is misschien wel de helft van de lol. Er komen heel veel verschillende mensen op af. Ouderen die alleen zijn en het gezellig vinden om onder de mensen te zijn, maar ook jonge studenten die geen gereedschapskist hebben en willen leren hoe ze hun fietsband moeten plakken. Je ziet daar echt de buurt samenkomen. En dat vind ik prachtig.

Ruben: Ja, dat kan ik me voorstellen. Kun je je een specifiek moment herinneren van iemand die langskwam, dat je echt is bijgebleven?

Paul: Nou, er was laatst een oudere dame, mevrouw De Jong. Ze had een oude, houten klok bij zich. Die was van haar overleden man geweest, en hij liep al jaren niet meer. Ze was ermee naar een klokkenmaker geweest, maar die vroeg honderden euro's voor de reparatie. Dat kon ze simpelweg niet betalen van haar kleine pensioen. Ze kwam bij ons binnen, bijna beschaamd, zo van: "Ik weet niet of jullie hier iets mee kunnen..."

Ruben: En? Was het te herstellen?

Paul: Wel, we zijn er met z'n tweeën een hele ochtend mee bezig geweest. Mijn collega Johan, die echt verstand heeft van fijnmechanica, heeft het uurwerk helemaal uit elkaar gehaald. Alles schoonmaken, een klein drupje olie op de tandwieltjes... En op een gegeven moment, we hielden allemaal onze adem in, gaf hij die slinger een zetje. En hij begon weer te tikken. Tik, tak, tik, tak. [laughs] Nou, die vrouw barstte in tranen uit. Dat was zo'n mooi moment. Die klok had voor haar een enorme emotionele waarde. Dat is onbetaalbaar.

Ruben: Prachtig. Dat laat wel zien dat spullen vaak meer zijn dan alleen maar materie. Er zitten herinneringen aan vast. Maar toch, Paul... het lukt waarschijnlijk niet altijd om iets te maken. Wat is jullie succespercentage?

Paul: We zitten gemiddeld rond de zestig tot zeventig procent. Dat is best hoog. Soms is het inderdaad echt einde verhaal. Als de printplaat van een modern apparaat is doorgebrand, dan kunnen wij daar ook weinig meer aan veranderen. Maar zelfs dan is de winst dat mensen het geprobeerd hebben. Ze begrijpen nu beter waarom het kapot is gegaan. En we adviseren ze dan ook hoe ze het apparaat op een milieuvriendelijke manier kunnen weggooien.

Ruben: Hm, dat is ook waardevol. Merk je dat er een cultuurverandering gaande is? Dat mensen, misschien ook door de inflatie of de klimaatcrisis, bewuster worden?

Paul: Ja, ik zie wel een verschuiving. Zeker bij de jongere generatie. Die zijn zich heel bewust van de ecologische voetafdruk. Ze kopen sowieso al meer tweedehands kleding, en ze vinden het juist stoer als ze iets zelf kunnen repareren. Het heeft een soort 'retro'-charme gekregen. Maar we zijn er nog lang niet, hoor. De verleiding van de goedkope webshops blijft enorm groot. Voor een paar euro heb je weer een nieuw plastic prul in huis.

Ruben: Dat is de realiteit natuurlijk. Het is soms een strijd tegen de bierkaai. Maar jullie dragen je steentje bij. Paul, we naderen het einde van ons gesprek. Wat zou je onze luisteraars vandaag willen meegeven?

Paul: Ik zou willen zeggen: wees niet te bang om zelf eens iets open te schroeven. Veel mensen durven dat niet, omdat ze bang zijn dat ze het nog verder kapot maken. Maar ja, kapot is het toch al, dus wat heb je te verliezen? Pak die schroevendraaier, zoek een instructiefilmpje op internet — er staat echt ongelooflijk veel op YouTube — of stap eens binnen bij een Repair Café bij jou in de buurt. Het geeft zo ontzettend veel voldoening als je iets wat dood leek, weer tot leven wekt. Dat is echt een kick.

Ruben: Een kick om het zelf te doen. Mooi gezegd. Dank je wel voor je komst en je inspirerende verhaal, Paul. En succes met het Repair Café.

Paul: Graag gedaan, Ruben. En neem die broodrooster van je de volgende keer gerust mee, hè? We kijken er graag even naar.

Ruben: [laughs] Dat ga ik zeker doen.

Ruben: Dit was TalkDutch voor vandaag. Het heeft me aan het denken gezet over hoe makkelijk we soms afstand doen van onze spullen. Misschien moet ik die schroevendraaier inderdaad maar eens gaan zoeken. Wil je dit gesprek nog eens rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!