Weggooien? Mooi niet! Peter over het Repair Café

Ruben: Waarom gooien we een koffiezetapparaat weg als er alleen één klein kabeltje loszit? Is het luiheid, of weten we gewoon niet meer hoe we dingen moeten maken?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Peter. Hij is achtenvijftig jaar en werkt als vrijwilliger in een Repair Café in Utrecht. Dat is een plek waar mensen naartoe komen met kapotte spullen om ze samen te repareren. Welkom, Peter.

Peter: Dank je wel, Ruben. Leuk om hier te zijn.

Ruben: Peter, weggooien is tegenwoordig de standaard, lijkt het wel. Als mijn stofzuiger kapotgaat, denk ik al snel: ik koop wel een nieuwe. Waarom doe jij dat niet?

Peter: Nou... [sighs] het is eigenlijk heel simpel. Ik vind het zonde. Echt doodzonde. We leven in een weggooicultuur. Dat betekent dat we spullen heel makkelijk vervangen in plaats van ze te herstellen. Maar vaak is er maar iets heel kleins kapot. Een los contactje, een vuil filter. Als je dat oplost, kan zo'n apparaat weer jaren mee. En het is ook gewoon heel leuk om te doen, hoor!

Ruben: Ja? Wat is er zo leuk aan dan? Want voor veel mensen voelt repareren vooral als gedoe.

Peter: Het is een soort puzzel. Je krijgt een apparaat op tafel, bijvoorbeeld een oude platenspeler of een broodrooster. Het doet niets meer. Dan ga je zoeken. Waar zit de fout? Je schroeft hem open, gebruikt een multimeter — dat is een apparaatje om stroom te meten — en je zoekt tot je het vindt. En als dat ding dan ineens weer aangaat... ja, dat geeft echt een kick. Dat verveelt nooit.

Ruben: Ik kan me voorstellen dat dat een goed gevoel geeft. Maar in het Repair Café doe je het niet alleen, toch? Mensen komen met hun eigen spullen.

Peter: Klopt. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat mensen hun kapotte spullen bij ons inleveren en weglopen om koffie te gaan drinken. Nee, we doen het samen. De eigenaar zit naast me. Ik leg uit wat ik doe, en ik laat hen ook zelf dingen doen. Een schroef losdraaien, of even poetsen.

Ruben: Waarom is dat belangrijk voor je? Dat ze zelf meedoen?

Peter: Omdat ze dan zien dat het niet magisch is. Veel mensen zijn bang voor techniek. Ze denken dat ze een apparaat direct slopen als ze het openmaken. Door het samen te doen, verdwijnt die angst. Ze leren hoe hun eigen spullen werken. En het mooiste is de reactie als het lukt. Mensen zijn soms echt emotioneel.

Ruben: Emotioneel? Bij een broodrooster? [laughs]

Peter: [laughs] Nou, soms wel! Maar vooral bij spullen met een verhaal. Vorige week kwam er een mevrouw met een heel oude lamp. Die was nog van haar oma geweest. De lamp deed het al tien jaar niet meer, maar ze kon hem niet weggooien. We hebben samen de fitting vervangen en een nieuwe kabel gemonteerd. Toen de lamp weer brandde, moest ze echt een traantje wegvegen. Dat zijn de momenten waar ik het voor doe.

Ruben: Dat is prachtig. Dan gaat het dus om veel meer dan alleen het milieu of geld besparen. Het gaat ook om herinneringen.

Peter: Absoluut. En om sociaal contact. Er komen veel verschillende mensen. Ouderen die een praatje willen maken, jonge studenten die geen geld hebben voor nieuwe spullen, en gezinnen met speelgoed dat kapot is. Onder het repareren praat je over het leven. Het Repair Café is eigenlijk een soort buurthuis geworden, maar dan met gereedschap.

Ruben: Ja, precies. Een sociale ontmoetingsplek. Maar Peter, is alles nog wel te repareren tegenwoordig? Moderne apparaten zijn toch heel anders gebouwd dan die lamp van oma?

Peter: Helaas heb je daar wel een punt. Dat is echt een frustratie van ons. Fabrikanten maken het ons soms heel moeilijk. Ze lijmen kasten dicht in plaats van schroeven te gebruiken. Of ze gebruiken speciale schroeven waar je een heel apart soort schroevendraaier voor nodig hebt. Soms zijn reserveonderdelen simpelweg niet te koop, of ze zijn duurder dan een heel nieuw apparaat. Dat noemen we 'geplande veroudering'.

Ruben: Geplande veroudering... Dat klinkt alsof ze willen dat het snel kapotgaat.

Peter: Dat is vaak ook zo. Ze willen dat je na een paar jaar weer een nieuw model koopt. Gelukkig is er nu vanuit Europa wel nieuwe wetgeving in de maak. Het 'recht op reparatie'. Dat moet ervoor zorgen dat fabrikanten verplicht worden om apparaten makkelijker repareerbaar te maken. Maar tot die tijd moeten wij soms heel creatief zijn met een soldeerbout en een beetje lijm.

Ruben: Een soldeerbout? Wat is dat precies voor de luisteraars die dat woord niet kennen?

Peter: Ah, excuses! Een soldeerbout is een gereedschap met een hete metalen punt. Daarmee kun je metaal laten smelten — we gebruiken daarvoor soldeertin — om bijvoorbeeld twee stroomdraadjes heel stevig aan elkaar vast te maken. Het is de lijm voor elektronica, zeg maar.

Ruben: Helder uitgelegd. Dank je. Wat vind jij nou de belangrijkste les die je hebt geleerd door dit werk te doen?

Peter: Dat we weer een beetje respect moeten krijgen voor de spullen om ons heen. We kopen alles zo makkelijk, we klikken op internet en de volgende dag staat er een doos voor de deur. Maar alles wat gemaakt wordt, kost energie, grondstoffen en menselijke arbeid. Als we dat beter gaan inzien, gaan we ook beter voor onze spullen zorgen.

Ruben: Een mooie gedachte. Tot slot, Peter: wat wil je onze luisteraars vandaag meegeven?

Peter: Als er thuis iets kapotgaat, gooi het niet meteen in de vuilnisbak. Kijk of er een Repair Café bij jou in de buurt is. Ga erheen, drink een kop koffie, en probeer het te repareren. Je bespaart geld, het is goed voor de aarde, en wie weet ontmoet je nog eens wat leuke mensen uit je eigen buurt.

Ruben: Een fantastische boodschap om mee af te sluiten. Heel erg bedankt voor dit gesprek, Peter, en veel succes met het volgende kapotte apparaat.

Peter: Graag gedaan, Ruben. En neem je eigen kapotte spullen ook eens mee, hè!

Ruben: Dat zal ik zeker doen. Alles rustig nalezen? Het transcript van deze aflevering staat gratis op talkdutch punt nl.