Leven op het water: de realiteit van een woonboot

Ruben: Wat doet het met een mens als je huis constant zachtjes in beweging is? Vandaag praat ik met iemand die de vaste grond onder haar voeten heeft verruild voor het water. Welkom bij TalkDutch, de podcast voor NT2-leerders op niveau B2/C1. Ik ben Ruben. Vandaag zit ik aan tafel met Mirjam. Zij woont al twintig jaar op een historische woonaak in Utrecht. Geen moderne waterwoning, maar een echt oud schip. Mirjam, fijn dat je er bent.

Mirjam: Dank je, Ruben. Ja, een historisch schip inderdaad. Uit 1912, om precies te zijn. Een hele bewuste keuze, al verklaren sommige mensen me nog steeds voor gek.

Ruben: [laughs] Voor gek? Waarom dan? Het klinkt voor veel mensen juist als de ultieme vrijheid, zo'n boot. Een droombeeld van romantiek, klotsend water, eendjes die voorbijzwemmen...

Mirjam: Ja, dat is het cliché hè? De werkelijkheid is soms net iets minder romantisch. Als de wind in de winter met windkracht acht over het kanaal raast en de kachel het niet doet, dan denk je echt niet aan die schattige eendjes. Dan denk je vooral aan bevroren leidingen en de vraag of je ankerketting het wel houdt.

Ruben: Hm. Dat klinkt inderdaad minder idyllisch. Maar toch doe je het al twintig jaar. Waarom koos je destijds voor het water?

Mirjam: Nou, ik zocht destijds een plek waar ik ook kon schilderen. Ik ben kunstenaar, zie je. In de stad was alles zo... tja, rigide. Vier muren, buren boven en onder je, de geur van uitlaatgassen. Toen ik voor het eerst op deze woonaak stapte, voelde ik meteen een soort rust. Het licht op het water verandert elke minuut van de dag. Dat is voor een schilder natuurlijk fantastisch. Maar het is meer dan dat. Het is een manier van leven. Je bent veel directer verbonden met de elementen. Als het regent, hoor je dat niet ergens ver weg op een dak, maar direct boven je hoofd op het ijzeren dek.

Ruben: Je leeft dus eigenlijk intenser met de natuur mee, zelfs in de stad. Maar je noemde net al de winter. Hoe hard is die realiteit? Want een historisch schip isoleert waarschijnlijk niet zo best als een modern nieuwbouwhuis.

Mirjam: [sighs] Nee, dat is zacht uitgedrukt. De eerste jaren waren echt afzien. Ik dacht dat ik het wel zou redden met een paar dikke truien en een petroleumkachel. Nou, niet dus. Het vocht kruipt overal in. Als je niet oppast, schimmelen je schilderijen aan de muur. Ik heb gaandeweg heel veel moeten leren over isolatie, dubbel glas voor schepen en hoe je een houtkachel optimaal stookt. Je moet echt een beetje handig worden. Als er een lekkage is, kun je niet zaimer de woningbouwvereniging bellen. Je bent zelf de kapitein en de loodgieter.

Ruben: Dat vraagt dus om een flinke dosis zelfredzaamheid. Maar is dat niet juist ook de charme? Dat je de controle hebt? Of voelt het soms als een last?

Mirjam: Het is een dunne grens. Soms voelt het als een last, absoluut. Als ik na een lange werkdag thuiskom en ik merk dat de bilgepomp — dat is de pomp die het overtollige water uit de romp pompt — het niet doet... Ja, dan zak ik wel even door mijn hoeven. Dan denk ik: waarom woon ik niet gewoon in een saai driekamerappartement in een Vinex-wijk? Waar alles gewoon werkt. Maar als het probleem dan is opgelost, en ik zit 's avonds met een glas wijn op het dek naar de zonsondergang te kijken, dan weet ik weer waarom. Het weegt tegen elkaar op.

Ruben: Toch hoor ik de laatste jaren veel over de regels rondom woonboten. Het is niet meer de vrijhaven die het dertig jaar geleden was, toch? De overheid bemoeit zich er steeds meer mee. Hoe ervaar jij dat?

Mirjam: O, breek me de bek niet open. Dat is echt een pijnpunt. Vroeger was je als woonbootbewoner een beetje een buitenbeentje. Je werd met rust gelaten. Nu zijn we een soort luxe-objecten geworden. De ligplaatsvergunningen zijn ontzettend duur geworden, en de gemeente stelt steeds strengere eisen aan het uiterlijk van de boten. Je mag niet zomaar een terrasje op het dek maken, of een bepaalde kleur verf gebruiken. Sommige vrienden van mij hebben hun boot moeten verkopen omdat ze de precariobelasting — de belasting voor het hebben van een ligplaats — simpelweg niet meer konden betalen. Dat vind ik heel erg. Het tast de diversiteit van de gemeenschap aan.

Ruben: Dus de romantiek wordt eigenlijk langzaam bureaucratisch ingekaderd. De rafelrandjes verdwijnen uit de stad.

Mirjam: Precies. En dat is zo zonde. De rafelrandjes maken een stad juist levendig. Als alles netjes, aangeharkt en volgens de regels van de welstandscommissie moet, dan verliest de stad haar ziel. Gelukkig is de gemeenschap onderling nog wel heel sterk. We helpen elkaar altijd. Als mijn buurman ziet dat mijn schip scheef ligt, komt hij meteen kijken of er iets mis is. Die sociale controle is er wel, maar dan op een heel positieve, solidaire manier. We zitten letterlijk in hetzelfde schuitje.

Ruben: [laughs] Die uitdrukking past hier natuurlijk perfect. Maar zeg eens, Mirjam, hoe zit het met het onderhoud? Een stalen schip moet toch om de zoveel jaar uit het water om de romp te laten controleren? Dat lijkt me een enorme operatie.

Mirjam: Ja, elke vijf jaar moet het schip naar de werf. Dat is telkens weer een spannend moment. Dan wordt de boot weggesleept naar een droogdok. Dan hangt je hele hebben en houden ineens in de takels. Op de werf wordt de dikte van het staal gemeten. Als de romp te dun is geworden op bepaalde plekken, moeten er nieuwe stukken staal op gelast worden. Dat kost duizenden euro's. En in die week dat het schip op de werf ligt, kun je er vaak niet fatsoenlijk in wonen. Je hebt geen stromend water, geen riolering. Het is een soort kamperen in het stof en het lawaai van de scheepsbouwers.

Ruben: Dat klinkt inderdaad als een beproeving. En toch... als ik je zo hoor praten, sprankelen je ogen. Het water trekt je nog steeds. Wat is dat ongrijpbare gevoel dat je op het land mist?

Mirjam: Het is de deining, Ruben. Het klinkt misschien raar, maar als ik ergens anders slaap, in een gewoon hotel of bij vrienden, dan mis ik de beweging. Het water wiegt je in slaap. Het is een heel natuurlijke, rustgevende cadans. En het feit dat je geen buren direct naast je hebt. Er zit altijd water tussen. Je hebt je eigen eilandje, midden in de dynamiek van de stad. Die combinatie van privacy en vrijheid vind je nergens anders.

Ruben: Een eigen eilandje. Dat is een mooi beeld. We naderen het einde van ons gesprek. Wat zou je onze luisteraars, die misschien ook dromen van een alternatieve manier van wonen, willen meegeven?

Mirjam: Ik zou zeggen: laat je niet te snel afschrikken door de praktische bezwaren of door wat de omgeving ervan vindt. Maar wees wel realistisch. Romantiek is prachtig, maar het moet wel gedragen worden door een flinke dosis doorzettingsvermogen. Als je bereid bent om de minder comfortabele kanten te accepteren, dan krijg je er een leven voor terug dat rijker is dan je ooit had durven dromen.

Ruben: Een prachtig pleidooi voor het waterleven, en voor het durven kiezen van je eigen pad. Dank je wel voor dit openhartige gesprek, Mirjam.

Mirjam: Graag gedaan, Ruben. Bedankt dat ik mijn verhaal mocht delen.

Ruben: En voor de luisteraars: wil je dit gesprek rustig nalezen om je Nederlands te oefenen? Het transcript van deze aflevering staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!