Stilte als medicijn: Mirjam over de kunst van het nietsdoen

Sanne: Mirjam, wanneer was de allerlaatste keer dat je een heel uur lang echt helemaal niets deed? Dus geen telefoon, geen podcast in je oren, geen boek, en zelfs geen plannen in je hoofd voor het avondeten?

Mirjam: [laughs] Dat was vanmorgen vroeg, Sanne. Tussen zes en zeven. Ik zat simpelweg met een kop thee voor het raam te kijken hoe de mist boven de weilanden langzaam optrok. Maar als je me dit tien jaar geleden had gevraagd, was mijn antwoord waarschijnlijk 'nooit' geweest. Toen rende ik alleen maar door.

Sanne: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Mirjam. Zij was jarenlang een succesvol consultant in de hectische Amsterdamse Zuidas, maar gooide het roer om na een zware burn-out. Nu begeleidt ze mensen in haar eigen praktijk in Drenthe bij het vinden van stilte en rust. Want in een maatschappij waarin 'druk zijn' bijna een statussymbool is geworden, lijkt nietsdoen de grootste uitdaging van deze tijd te zijn. Mirjam, fijn dat je er bent.

Mirjam: Dank je wel, Sanne. Heel fijn om hier te zijn en over dit wezenlijke onderwerp te praten.

Sanne: Je zei net al: tien jaar geleden was het antwoord 'nooit'. Hoe zag jouw leven er toen uit? Was dat echt die klassieke ratrace?

Mirjam: Absoluut. Mijn hele identiteit was opgehangen aan mijn overvolle agenda. Als mensen aan me vroegen 'hoe is het?', zei ik standaard: 'Druk, maar leuk!' Het was een soort automatische reactie. Ik dacht echt dat ik onmisbaar was. Mijn telefoon lag naast mijn bord tijdens het avondeten, en als ik 's avonds in bed lag, scrollde ik nog door mijn e-mails. Achteraf gezien leefde ik constant in een staat van lichte paniek, maar destijds voelde dat gewoon als... tja, als de norm. Iedereen om me heen deed het immers zo.

Sanne: Ja, precies, het is de norm geworden. Als je zegt dat je het rustig hebt, kijken mensen je bijna meelijwekkend aan, toch? Alsof je niet succesvol bent. Waarom zijn we die drukte zo gaan verheerlijken, denk je?

Mirjam: Omdat we onze eigenwaarde zijn gaan koppelen aan onze productiviteit. We leven in een prestatiemaatschappij. Als je veel doet, dan bén je veel, dat is het idee. En de technologie helpt ons natuurlijk niet. Door onze smartphones zijn we altijd en overal bereikbaar. Er is geen natuurlijke grens meer tussen werk en privé. De waan van de dag voert constant de boventoon. Het vergt tegenwoordig een enorme bewuste inspanning om die grens zélf te trekken.

Sanne: Hm. En bij jou ging die grens dus op een heel harde manier dicht. Wat gebeurde er?

Mirjam: Mijn lichaam trok simpelweg aan de noodrem. Op een ochtend werd ik wakker en ik kon letterlijk mijn bed niet meer uit. Mijn benen voelden als lood, mijn hoofd tolde en ik kon geen heldere gedachte meer formuleren. De huisarts was heel duidelijk: dit is een zware burn-out. Ik moest herstellen, maar het ironische was: ik wist helemaal niet meer hoe dat moest, herstellen. Stilzitten voelde als falen.

Sanne: Jeetje, dat moet beangstigend zijn geweest. Dat je eigen lichaam weigert mee te werken. Hoe ben je toen begonnen? Want je kunt niet van honderdtwintig kilometer per uur in één keer naar nul, lijkt me.

Mirjam: Nee, dat klopt. In het begin maakte de stilte me ontzettend onrustig. Als je stopt met rennen, haalt je hoofd je in. Alle emoties en twijfels die je al die jaren hebt weggestopt onder die deken van drukte, die komen ineens naar boven. Dat is heel confronterend. Ik dacht echt: als ik nu niet iets ga doen, word ik gek. Maar ik had een therapeute die heel streng tegen me was. Ze zei: 'Mirjam, je gaat elke dag een half uur op een bankje in het park zitten. Zonder telefoon. Je mag alleen maar kijken naar de eendjes.'

Sanne: [laughs] Alleen naar de eendjes kijken. Dat klinkt zo simpel, maar het lijkt me verschrikkelijk moeilijk als je hoofd nog op volle toeren draait.

Mirjam: Het was een kwelling! De eerste week zat ik daar met gebalde vuisten. Ik dacht aan alle mails die ik niet beantwoordde, de projecten die bleven liggen. Maar na een dag of tien veranderde er iets. Mijn ademhaling werd rustiger. Ik begon de details te zien: de textuur van de boomstammen, de verschillende kleuren groen van de bladeren. Het was alsof mijn zintuigen, die jarenlang verdoofd waren door de overprikkeling, langzaam weer wakker werden. Het bracht een diepe, bijna vergeten rust teweeg.

Sanne: Wat een mooie omschrijving... alsof je zintuigen weer wakker worden. Nu help je anderen om die stilte te vinden. Wat zie je bij de mensen die bij jou in Drenthe komen voor een stilteretraite? Lopen zij tegen dezelfde muren op als jij destijds?

Mirjam: Ja, vrijwel allemaal. De meesten komen binnen met opgetrokken schouders en een gejaagde blik. Ze hopen dat ik ze een soort snelle truc ga leren om snel te ontspannen, zodat ze daarna weer hard door kunnen. Maar zo werkt het natuurlijk niet. Echte stilte is geen pleister die je op de stress plakt. Het vraagt om een fundamentele heroverweging van hoe je je leven inricht. We beginnen vaak met een stiltewandeling door het bos. Het valt me altijd op hoe moeilijk mensen het vinden om niet te praten. We zijn zo gewend om elke leegte op te vullen met woorden of meningen.

Sanne: Ja, dat herken ik wel. Als het stilvalt in een gesprek, hebben we de neiging om meteen iets te zeggen om de ongemakkelijkheid te verdrijven. Terwijl een stilte soms juist heel verbindend kan zijn. Maar vertel eens, hoe reageren mensen als ze die stiltewandeling achter de rug hebben?

Mirjam: Vaak zie ik een enorme opluchting. Er valt letterlijk een last van hun schouders. Mensen vertellen me achteraf dat ze zich al in geen jaren zo helder hebben gevoeld. En dat is ook logisch, want ons brein heeft die hersteltijd simpelweg nodig. Als je de hele dag door prikkels absorbeert, krijgt je brein nooit de kans om de informatie te verwerken. Stilte is geen luxe, Sanne. Het is een biologische noodzaak.

Sanne: Een biologische noodzaak... Dat is een krachtige uitspraak. Maar hoe doe je dat als je niet in het rustige Drenthe woont, maar gewoon in een drukke stad met een gezin en een fulltime baan? Hoe integreer je die stilte in het dagelijks leven?

Mirjam: [sighs] Dat is inderdaad de grote uitdaging. Je hoeft echt niet meteen naar Drenthe te verhuizen of je baan op te zeggen. Het begint bij hele kleine, micro-momenten van rust. Neem bijvoorbeeld de treinreis naar je werk. Laat je oortjes eens in je tas en kijk gewoon uit het raam. Of als je op je computer zit te werken: neem elke twee uur drie minuten de tijd om alleen maar op je ademhaling te letten. En heel belangrijk: creëer thuis telefoonvrije zones, bijvoorbeeld de slaapkamer. Maak van rust weer een bewuste keuze in plaats van iets wat je pas doet als je omvalt.

Sanne: Dat zijn heel praktische tips waar we direct mee aan de slag kunnen. Mirjam, we lopen langzaam tegen het einde van ons gesprek aan. Wat wilt u onze luisteraars, die misschien ook wel worstelen met die constante drukte, tot slot nog meegeven?

Mirjam: Ik zou willen zeggen: wees niet zo streng voor jezelf. De druk om altijd 'aan' te staan zit diep verankerd in onze cultuur. Het is logisch dat je daarin wordt meegezogen. Maar onthoud dat 'nee' zeggen tegen een ander, heel vaak 'ja' zeggen tegen jezelf is. Gun jezelf de ruimte om soms even helemaal niets te moeten. De wereld draait echt wel door, ook zonder jou. En dat is eigenlijk een heel geruststellende gedachte.

Sanne: Wat een prachtig advies om mee af te sluiten. Dank je wel, Mirjam, voor dit openhartige en inspirerende gesprek. Het heeft mij in ieder geval weer even aan het denken gezet over mijn eigen agenda.

Mirjam: Graag gedaan, Sanne. Dank je wel voor de uitnodiging.

Sanne: En voor de luisteraars thuis: ik hoop dat deze aflevering je uitnodigt om vandaag ook eens een klein moment van stilte te pakken. Misschien nu meteen wel, als deze podcast is afgelopen. Laat die telefoon nog heel even in je zak zitten.

Sanne: Alles rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl.