De romantiek van de nachttrein: reizen in je slaap

Lotte: Stel je voor: je valt in slaap in Utrecht met het getik van de regen op het raam, en je wordt de volgende ochtend wakker met uitzicht op de besneeuwde toppen van de Oostenrijkse Alpen. Klinkt als een droom, toch? Maar voor mijn gast van vandaag is dit de vaste manier van reizen. Welkom bij TalkDutch. Ik ben Lotte, en vandaag ga ik in gesprek met de 35-jarige Jasper. Jasper besloot vijf jaar geleden om het vliegtuig binnen Europa definitief te laten staan en te kiezen voor de nachttrein. Jasper, ontzettend leuk dat je hier bent.

Jasper: Dank je wel, Lotte. Leuk om hier te zijn. En ja, die omschrijving van je... dat is precies de spijker op z'n kop. Dat is waarom ik zo van deze manier van reizen houd. Het heeft iets magisch.

Lotte: Ja, want even eerlijk, de meeste mensen willen zo snel mogelijk op hun bestemming zijn. Vliegen is vaak goedkoper en sneller. Waarom kies jij bewust voor die trage, soms best wel omslachtige weg?

Jasper: [laughs] Ja, die vraag krijg ik heel vaak. Het begon wel een beetje vanuit vliegschaamte, ik wilde mijn ecologische voetafdruk verkleinen. Maar gaandeweg ben ik erachter gekomen dat het milieuvriendelijke aspect maar een deel van het verhaal is. Ik ben echt verliefd geworden op de reis zelf. De reis is weer een wezenlijk onderdeel van de vakantie geworden, in plaats van een noodzakelijk kwaad. Als je in een vliegtuig stapt, word je eigenlijk als een soort pakketje van A naar B getransporteerd. Je merkt niks van de afstand. In de trein voel je het landschap veranderen. Je ziet de architectuur veranderen, de bomen, en je hoort de talen op de perrons verschuiven. Dat geeft een enorm gevoel van avontuur.

Lotte: Hm, dat klinkt wel heel romantisch als je het zo vertelt. Maar is het niet ook vaak gewoon heel oncomfortabel? Ik bedoel, slapen in een rijdende trein, soms met vreemden in één kleine ruimte... Hoe overleef je dat?

Jasper: Nou, dat valt reuzemee hoor! Al hangt het er natuurlijk wel vanaf wat voor ticket je boekt. Zitplaatsen in de nachttrein zou ik persoonlijk afraden voor een lange reis. Maar je hebt ook ligrijtuigen en slaaprijtuigen. In een slaaprijtuig heb je echt een comfortabel bed met lakens en een kussen. En ja, je deelt soms een coupé. Dat vonden mijn vriendin en ik de eerste keer best wel spannend. Maar achteraf zijn dat juist de mooiste ervaringen geworden.

Lotte: Echt waar? Vertel eens, heb je een voorbeeld?

Jasper: Ja, we gingen een keer naar Praag. We deelden de coupé met een oudere Tsjechische man. Hij sprak bijna geen Engels of Duits, en ons Tsjechisch is nul. In het begin was het best ongemakkelijk. Maar op een gegeven moment haalde hij een flesje zelfgemaakte Becherovka tevoorschijn, een traditionele kruidenlikeur. Hij bood ons een glaasje aan, en met behulp van handen, voeten en Google Translate hebben we urenlang zitten praten over zijn jeugd in het Oostblok en hoe de stad veranderd is. Dat soort spontane, oprechte ontmoetingen heb je simpelweg niet in een vliegtuig. Daar zit iedereen met z'n geluiddempende koptelefoon op in z'n eigen bubbel.

Lotte: Wat een prachtig verhaal. Dat is inderdaad de charme van de traagheid. Maar toch, er is de laatste tijd ook veel kritiek op het internationale treinverkeer. Vertragingen, treinen die plotseling uitvallen, airco's die het niet doen in de zomer... Heb je dat zelf ook meegemaakt?

Jasper: [sighs] Oh ja, absoluut. Je moet als nachttreinreiziger echt wel flexibel zijn, dat zal ik niet ontkennen. Afgelopen zomer reisden we naar Wenen. Door spoorwerkzaamheden in Duitsland stonden we midden in de nacht urenlang stil op een saai rangeerstation ergens bij Frankfurt. De stroom viel uit, de airco deed het niet meer en het werd behoorlijk warm in de coupé. En er was nauwelijks informatie. Dan lig je daar in het donker te zweten en te wachten, en dan denk je wel even: waarom doe ik dit mezelf aan? Maar ja, als je dan de volgende ochtend vroeg met een warme kop koffie en een croissantje het prachtige station van Wenen binnenrijdt... dan ben je dat eigenlijk meteen weer vergeten. Het hoort bij het avontuur. Het dwingt je om de controle los te laten.

Lotte: Ja, die knop moet je inderdaad wel kunnen omzetten. Maar hoe zit het eigenlijk met het prijskaartje? Want de trein is vaak zo ontzettend duur in vergelijking met een goedkope vlucht van een budgetmaatschappij. Waarom zou je zoveel betalen om langer onderweg te zijn?

Jasper: Ja, dat is helaas een pijnlijk punt, en mijn grootste frustratie. Het Europese spoorwegnetwerk is nogal versnipperd. Elk land heeft z'n eigen maatschappij en regels. Het is soms een gigantische puzzel om te boeken. En omdat de luchtvaartsector fiscaal enorm bevoordeeld wordt, kan de trein qua prijs vaak niet concurreren. Maar met de nachttrein bespaar je een hotelovernachting uit. Je reist immers terwijl je slaapt, en die overnachting zit al in je ticket. Als je die kosten ervan aftrekt, valt het prijsverschil vaak reuzemee.

Lotte: Dat is inderdaad een slimme manier om ernaar te kijken. Je verplaatst je tijdens je slaap, dus je verliest ook geen kostbare vakantietijd overdag.

Jasper: Precies! Je komt 's ochtends vroeg, uitgerust en wel, aan in het centrum van de stad. Je hoeft niet eerst uren van tevoren op een vliegveld ver buiten de stad te zijn, je hoeft niet in de rij voor de bagagecontrole. Je stapt uit, en je staat direct in het hart van de stad. Dat is zo'n luxe.

Lotte: Hm, je begint me bijna te overtuigen, Jasper. Als mensen die nu luisteren denken: "Ik wil dit ook proberen", wat is dan jouw gouden tip?

Jasper: Begin simpel voor je eerste keer. Ga niet meteen een ingewikkelde reis plannen met drie overstappen. Kies voor een directe verbinding. Vanuit Nederland kun je tegenwoordig rechtstreeks met de Nightjet naar Wenen of Zürich. Dat is ideaal om te kijken of het iets voor jou is. En boek echt op tijd. Slaaprijtuigen zijn vaak al maanden van tevoren uitverkocht. En neem goede oordopjes en een slaapmasker mee. De trein maakt natuurlijk geluid en soms schijnt er even licht door de kieren als je een station passeert.

Lotte: Heel praktische tips. En wat neem je zelf altijd mee, naast die oordopjes? Heb je een vast ritueel als je instapt?

Jasper: Ja, ik heb wel een klein ritueel. Zodra de trein vertrekt, ga ik altijd even in de gang van het rijtuig staan. Gewoon om door het raam te kijken naar de lichten van de stad and de snelweg die aan je voorbijglijden. Dat is het moment dat de rust echt over me heen komt. Daarna lees ik vaak nog een hoofdstuk in mijn boek, en dan ga ik lekker slapen. Dat ritmische, constante geluid van de wielen op het spoor werkt voor mij zo rustgevend. Ik slaap in de trein echt heerlijk.

Lotte: [laughs] Dat klinkt fantastisch. We gaan zo langzaam afronden, Jasper. De vaste vraag waar we elke aflevering mee afsluiten: wat zou jij onze luisteraars willen meegeven?

Jasper: Ik zou willen zeggen: durf de controle een beetje los te laten en kies voor de vertraging. We leven in een maatschappij waarin alles snel moet, maar de mooiste verhalen ontstaan juist wanneer het niet helemaal volgens plan verloopt. Zie de reis niet langer als een obstakel, maar maak het een onderdeel van je ervaring. Geef die nachttrein gewoon eens een kans. Het is niet alleen beter voor onze planeet, maar het verrijkt je eigen reiservaring ook enorm.

Lotte: Wat een prachtige en inspirerende woorden, Jasper. Ontzettend bedankt voor je komst naar de studio en voor het delen van je mooie verhalen. Ik denk dat ik mijn volgende stedentrip toch echt eens op het spoor ga plannen.

Jasper: Heel graag gedaan, Lotte. En alvast een hele goede reis gewenst!

Lotte: Dank je wel. En voor iedereen die luistert: wil je dit gesprek op je eigen tempo nog eens nalezen? Het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!