Geluid van de stad: de magie van de beiaard

Femke: Heb je er weleens bij stilgestaan dat de soundtrack van onze Nederlandse binnensteden al eeuwenlang live wordt gespeeld, hoog boven de winkelstraten? [laughs] Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Boudewijn, die als stadsbeiaardier wekelijks de gigantische klokken van de eeuwenoude kerktoren bespeelt. Welkom, Boudewijn.

Boudewijn: Dank je wel, Femke. Leuk om hier te zijn.

Femke: Nou, ik moet eerlijk zeggen: ik loop heel vaak door de stad en dan hoor ik die klokken, maar ik vergeet bijna dat daar echt iemand zit te zweten daarboven. Hoe is dat daarboven?

Boudewijn: Ja, dat klopt wel, hoor. Het is echt een heel andere wereld. Je klimt die smalle, middeleeuwse wenteltrap op, honderden treden, en plotseling laat je het rumoer van de straat achter je. En daar zit je dan, in de wind, tussen het eeuwenoude eikenhout en de enorme bronzen klokken. Het is een heel intieme plek, terwijl je tegelijkertijd voor duizenden mensen speelt.

Femke: Want hoeveel mensen luisteren er eigenlijk op zo'n moment?

Boudewijn: Ja, onbewust heel veel! Iedereen die op de markt loopt, op een terrasje zit of in de winkels staat. Maar het mooie is: ze zien me niet. Ik ben een soort anonieme stem van de stad.

Femke: Wat bijzonder... En hoe word je eigenlijk beiaardier? Het is niet echt een instrument dat je zomaar op je zolderkamer zet om te oefenen, toch?

Boudewijn: [laughs] Nee, dat klopt. Mijn buren zouden niet erg blij zijn geweest! Ik ben eigenlijk begonnen als pianist. Maar tijdens mijn studie aan het conservatorium hoorde ik een keer een concert op de beiaard, of het carillon, zoals we het ook wel noemen. Ik was meteen gefascineerd door de klank. Die is zo fysiek, zo groots. Je bespeelt het instrument met je vuisten en je voeten, via een houten klavier met stokken die met draden aan de klepels van de klokken vastzitten. Het is echt handwerk. Je moet de klokken echt aanvoelen.

Femke: Met je vuisten? Dat klinkt best zwaar. Is het fysiek vermoeiend?

Boudewijn: Ja, dat is het zeker. Vooral de grote, zware basklokken vereisen behoorlijk wat kracht. Na een uur spelen ben ik echt wel moe. Maar het is een gezonde vermoeidheid, hoor. Het is een heerlijke manier om je energie in kwijt te kunnen.

Femke: En wat speel je zoal? Is het alleen maar psalmen en klassieke muziek, of ga je ook met de tijd mee?

Boudewijn: Juist wel! De beiaard is van oudsher een volksinstrument. Vroeger, in de zeventiende eeuw, was het de radio van de stad. De beiaardier speelde de nieuwste hitjes die de zeelieden meebrachten uit andere landen. Dus ik probeer die traditie levend te houden. Natuurlijk speel ik Bach of Mozart, maar ik speel net zo lief nummers van ABBA, Queen, of zelfs moderne popmuziek van Coldplay of Dua Lipa.

Femke: Echt waar? Dua Lipa uit de kerktoren? Dat lijkt me zo'n contrast!

Boudewijn: Ja, dat is fantastisch. Je ziet de mensen beneden op de markt dan echt even opkijken. Ze horen een melodie die ze herkennen, maar dan in die specifieke, zwevende klank van de klokken. Soms zie ik door het raampje van de toren dat mensen beneden stilstaan, naar boven wijzen en beginnen te lachen of te dansen. Dat geeft zo'n kick. Je brengt echt even een moment van verbinding in hun dagelijkse routine.

Femke: Ja, dat kan ik me voorstellen. Je onderbreekt eigenlijk even de drukte van de dag. Maar is het niet ook heel eenzaam, daar zo hoog in je eentje?

Boudewijn: Hm, dat zou je denken, maar ik voel me juist heel erg verbonden met de stad. Ik speel ook in op wat er gebeurt. Als er bijvoorbeeld een bekende muzikant is overleden, speel ik die week zijn of haar nummers als eerbetoon. Of op Koningsdag speel ik vrolijke, oer-Hollandse liedjes. En toen we in de coronatijd allemaal thuiszaten, speelde ik troostende muziek. Dan voel je dat je echt iets kunt betekenen voor de gemeenschap. Je deelt de emotie van de stad.

Femke: Prachtig. Maar er gaat vast ook weleens wat mis. Als je op de piano een verkeerde noot aanslaat, hoort bijna niemand het. Maar als jij een fout maakt...

Boudewijn: Oh, dat is verschrikkelijk! [laughs] Iedereen hoort het. Je kunt je nergens achter verschuilen. Als ik mijn dag niet heb en ik sla een paar keer mis, dan galmt dat door de hele binnenstad. In het begin maakte me dat heel nerveus. Maar in de loop der jaren leer je om te gaan met die druk. Je moet die fout gewoon accepteren en doorspelen. De kunst is om de stroom van de muziek niet te onderbreken. En weet je, de meeste mensen merken het niet eens, of ze vinden het juist wel charmant. Het bewijst dat er een mens achter de knoppen zit, en geen computer.

Femke: Ja, precies, het is live en het is puur. Nederland is echt een carillonland, hè? Waarom is dat eigenlijk zo typisch Nederlands?

Boudewijn: Dat heeft te maken met onze geschiedenis en onze rijkdom in de Gouden Eeuw. Steden in de Lage Landen, dus Nederland en Vlaanderen, waren toen erg rijk en concurreerden met elkaar. Elke stad wilde de hoogste toren en de mooiste klokken hebben om te laten zien hoe welvarend ze waren. Het was pure prestigestrijd. Daardoor hebben we nu nog steeds de hoogste dichtheid aan carillons ter wereld. Het is echt uniek cultureel erfgoed.

Femke: Ongelooflijk dat we die rijkdom nog steeds elke week kunnen horen. Boudewijn, we moeten langzaam gaan afronden. Wat zou jij onze luisteraars, die misschien Nederlands aan het leren zijn en door onze steden lopen, willen meegeven?

Boudewijn: Nou, de volgende keer dat je door een Nederlandse stad loopt en je hoort de klokken... sta dan heel even stil. Kijk omhoog naar die toren. En besef dat daar bovenin iemand zit die op dat moment, speciaal voor jou en voor iedereen op straat, live muziek maakt. Neem die dertig seconden rust om te luisteren. Het verbindt je met de geschiedenis en met de stad waar je op dat moment bent.

Femke: Wat een mooie boodschap. Heel erg bedankt voor dit gesprek, Boudewijn. En bedankt voor de muziek die je over de stad uitstrooit.

Boudewijn: Graag gedaan, Femke. Blijf luisteren!

Femke: En voor onze luisteraars: wil je deze aflevering rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!