Eten uit de wildernis: Wouter en zijn voedselbos

Ruben: Stel je eens voor: een bos waar je niet alleen wandelt om te ontspannen, maar waar je ook je avondeten plukt. Geen strakke rijen monocultuur, geen gif, maar schijnbare chaos die zichzelf in stand houdt. Is dat een utopie, of de toekomst van onze landbouw?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Wouter, een man die zeven jaar geleden zijn vaste baan opzegde om in de Flevopolder een voedselbos te beginnen. Wouter, welkom. Fijn dat je er bent.

Wouter: Dank je wel, Ruben. Leuk om hier te zijn.

Ruben: Wouter, neem ons eens mee naar die begindagen. Je staat daar op een kale, winderige lap grond in de polder. Niets dan klei en gras. Wat ging er toen door je heen?

Wouter: Nou... [sighs] eerlijk gezegd dacht ik de eerste week echt: waar ben ik aan begonnen? Het waaide er verschrikkelijk. Flevolandse klei is loodzwaar als het nat is, en zo hard als beton als het droog is. En daar sta je dan met je schep en een paar honderd jonge boomsprietjes. Mijn buren, die traditionele akkerbouwers zijn, stonden letterlijk met hun armen over elkaar te kijken. Ze dachten dat ik gek geworden was.

Ruben: Want zij zijn gewend aan strakke, lege akkers.

Wouter: Precies. Alles plat, spuiten, oogsten, herhalen. En ik kwam daar bomen planten. Niet zomaar bomen, maar wel tientallen verschillende soorten door elkaar. Hazelaars, tamme kastanjes, maar ook onbekende dingen zoals de szechuanpeper of de honingbes. Het zag er in het begin natuurlijk helemaal niet uit als een bos. Het leek meer op een verwaarloosd weiland met wat stokken erin.

Ruben: Maar leg eens uit, want voor veel mensen klinkt 'voedselbos' als een modewoord. Wat is het nou écht? Wat is het basisidee?

Wouter: Het idee is eigenlijk dat we de natuur het werk laten doen. In een natuurlijk bos hoeft niemand te mesten of te spuiten, toch? Dat ecosysteem houdt zichzelf in stand. Wij kopiëren die lagen van een bos: van hoge bomen tot struiken, kruiden, klimplanten en wortels. Alleen zijn bijna alle planten die we kiezen eetbaar voor de mens. En doordat je die diversiteit hebt, krijgen plagen veel minder kans. Als één soort ziek wordt, heb je nog dertig andere soorten die het wel doen.

Ruben: Dat klinkt heel logisch en bijna te mooi om waar te zijn. Maar is het ook echt zo makkelijk? Je plant het, en daarna ga je in je hangmat liggen wachten tot de appels vallen?

Wouter: [laughs] Nou, was dat maar waar! Nee, de eerste jaren is het keihard werken. Je moet de jonge planten beschermen tegen de wind, tegen de droogte – zeker met de droge zomers van de laatste jaren – en tegen de woelmuizen en konijnen. Die vinden die jonge boompjes natuurlijk heerlijk. En je moet geduld hebben. Een boom geeft niet na een jaar al kilo's fruit. De eerste drie jaar oogst je vooral teleurstelling en een beetje onkruid.

Ruben: Hm. En hoe reageerde je omgeving daarop? Je noemde al de traditionele boeren. Is die relatie in de loop der jaren veranderd?

Wouter: Ja, dat is wel een mooi proces geweest. In het begin was er veel scepsis. "Die stadsjongen met zijn idealen," hoorde ik ze denken. Maar na een jaar of vier begonnen de eerste bomen echt te groeien. Er kwamen vogels die ze in geen jaren hadden gezien op hun kale akkers. Roofvogels die juist weer hielpen tegen die woelmuizen. En toen we vorig jaar een open dag hielden en ik ze szechuanpeper liet proeven van eigen bodem... ja, toen zag ik wel wat blikken veranderen. Ze zien dat de bodemkwaliteit hier enorm verbetert, terwijl zij elk jaar meer moeite moeten doen om hun uitgeputte grond vruchtbaar te houden.

Ruben: Maar toch, Wouter, als we kijken naar de wereldvoedselvoorziening... we kunnen toch niet de hele wereld voeden met voedselbossen? Er wonen acht miljard mensen op deze planeet. We hebben die grootschalige landbouw toch ook gewoon nodig voor onze calorieën?

Wouter: Dat is de klassieke tegenwerping, en daar zit natuurlijk een kern van waarheid in. Ik ga niet beweren dat we morgen alle graanvelden moeten ombouwen tot bossen. Graan, aardappels, dat zijn bulkgewassen die veel makkelijker op een akker groeien. Maar we moeten wel anders gaan nadenken. Een voedselbos levert per vierkante meter misschien minder snelle calorieën, maar wel veel meer voedingsstoffen, vitaminen en mineralen. Bovendien slaat het CO2 op, herstelt het de biodiversiteit en houdt het water vast. Het is geen kwestie van 'of-of', maar van 'en-en'. Als we nou eens tien procent van onze landbouwgrond omvormen tot dit soort systemen... dat zou al een gigantisch verschil maken.

Ruben: Ja, dat snap ik. Het is dus eigenlijk een pleidooi voor meer diversiteit in ons hele systeem. Maar hoe zit het met het verdienmodel? Want je moet er uiteindelijk wel van kunnen leven. Je hebt je baan opgezegd. Kun je nu rondkomen van je bos?

Wouter: Nu wel, maar het heeft lang geduurd. En we moeten creatief zijn. Je verdient niet alleen geld met de verkoop van de oogst. We organiseren ook workshops, rondleidingen en we verkopen stekjes van bijzondere planten. En we werken samen met lokale restaurants. Chef-koks zijn dól op onze producten. Ze willen geen standaard supermarkt-appels, ze willen die unieke smaken. Die daslook, die wilde kruiden, die bijzondere bessen. Dat levert veel meer op per kilo dan wanneer ik mijn oogst naar de veiling zou brengen. Maar het blijft pionieren. Je wordt er niet rijk van in euro's, wel in levenskwaliteit.

Ruben: Dat geloof ik meteen. Wat is voor jou het mooiste moment van de dag in het bos?

Wouter: Vroeg in de ochtend, als de dauw nog op de bladeren ligt. Dan loop ik een rondje met een kop koffie. Je hoort de vogels, je ziet de insecten zoemen... en dan realiseer ik me dat dit zeven jaar geleden gewoon een kale, levenloze vlakte was. Dat wij als mensen dus niet alleen de natuur kunnen vernielen, maar dat we die ook kunnen herstellen. Dat geeft me echt een diep gevoel van hoop.

Ruben: Dat is prachtig verwoord. We lopen langzaam naar het einde van ons gesprek. Wat is nou, met alles wat je geleerd hebt, de belangrijkste les die je onze luisteraars zou willen meegeven?

Wouter: Nou... ik denk: begin gewoon klein. Je hoeft niet meteen je baan op te zeggen en een hectare grond te kopen. Plant een eetbare struik in je achtertuin, of zet een pot met plukkruiden op je balkon. Maak weer verbinding met waar je eten vandaan komt en hoe de natuur werkt. Als je eenmaal ziet hoe gul de natuur is als je er goed voor zorgt, dan verandert dat je hele blik op de wereld.

Ruben: Een prachtig pleidooi voor verbinding met de natuur. Wouter, heel erg bedankt voor je komst naar de studio en voor je inspirerende verhaal.

Wouter: Graag gedaan, Ruben. Dank je wel voor de uitnodiging.

Ruben: En voor de luisteraars thuis: hopelijk heeft dit gesprek je ook geïnspireerd om met andere ogen naar je eigen tuin of de natuur om je heen te kijken. Alles nog eens rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende aflevering!