Met de voeten in de klei: het werk van een dijkinspecteur

Ruben: Stel je voor: je loopt over een grasveld, de wind waait door je haren, en onder je voeten ligt de enige barrière die voorkomt dat de halve provincie onder water loopt. Welkom bij TalkDutch. Ik ben Ruben.

Ruben: Vandaag praat ik met Johan, tweeënvijftig jaar oud en dijkinspecteur bij het waterschap. Al vijfentwintig jaar inspecteert hij de dijken langs onze rivieren om te zorgen dat wij droge voeten houden. Johan, welkom. Is het echt zo romantisch als het klinkt, de hele dag buiten zijn?

Johan: [laughs] Dank je, Ruben. Nou, op een zonnige lentedag met een briesje is het inderdaad heerlijk. Maar geloof me, als het in november horizontaal regent en er windkracht acht over de uiterwaarden raast, is de romantiek er snel vanaf. Dan is het gewoon zwaar, fysiek werk. Maar het blijft prachtig.

Ruben: Ja, dat geloof ik direct. Maar wat doet een dijkinspecteur nou precies? Mensen denken misschien: je loopt een beetje over het gras en kijkt of de dijk er nog ligt. Maar er komt veel meer bij kijken, toch?

Johan: Absoluut. Het is veel meer dan alleen wandelen. Een dijk is eigenlijk een levend organisme. Hij reageert op het weer, op het waterniveau, op droogte en op de dieren die erin leven. Als ik over een dijk loop, gebruik ik al mijn zintuigen. Ik kijk naar de kleur van het gras, ik voel of de grond drassig is onder mijn laarzen, en ik let op de kleinste oneffenheden.

Ruben: Wat voor oneffenheden zoek je dan specifiek?

Johan: Denk aan scheuren in de klei door extreme droogte, of juist plekken waar water doorheen sijpelt. Dat noemen we kwelwater. Als dat water zand gaat meevoeren, kan de dijk van binnenuit verzwakken. En we kijken natuurlijk naar dierlijke activiteit. Konijnen, mollen en vooral muskusratten graven diepe gangen. Dat kan heel gevaarlijk zijn, want die gangen maken de structuur instabiel.

Ruben: Hm. Dat klinkt alsof je echt details moet kunnen spotten die een gewone wandelaar nooit zou zien. Is dat iets wat je leert in een opleiding, of is het vooral ervaring?

Johan: Het is een combinatie. Je hebt de theoretische basis nodig over grondmechanica en waterbouw. Maar het echte vak leer je pas in de praktijk. Na een paar jaar herken je patronen. Je ontwikkelt een soort 'dijkgevoel'. Ik zie het meteen als de glooiing van een dijk net een paar centimeter afwijkt van de vorige keer. Dat is pure intuïtie die groeit door duizenden kilometers te lopen.

Ruben: Duizenden kilometers, ja... Is het een eenzaam beroep?

Johan: Soms wel, maar dat vind ik juist prettig. Het geeft me de ruimte om na te denken. Maar ik ben nooit helemaal alleen. Ik kom veel bewoners tegen die langs de dijk wonen. Die maken vaak een praatje. Zij zijn mijn extra ogen en oren. Als een boer me vertelt dat zijn tractor op een bepaalde plek net iets dieper wegzakt dan normaal, dan ga ik meteen kijken. Die interactie is heel waardevol.

Ruben: Wat mooi dat er zo'n wisselwerking is. Maar voel je ook weleens de druk van de verantwoordelijkheid? Als jij iets mist, heeft dat potentieel enorme gevolgen voor de veiligheid van duizenden mensen. Grijpt die gedachte je weleens aan?

Johan: [sighs] Ja, dat gebeurt zeker. Vooral tijdens hoogwaterperiodes, wanneer de rivieren extreem vol staan. Dan draaien we storingsdiensten en lopen we ook 's nachts met zaklampen op de dijk. Dan hoor je het water tegen de dijk klotsen en weet je dat er achter die hoop aarde en klei gezinnen liggen te slapen. Dat is een heel tastbare verantwoordelijkheid. Op zo'n moment ben ik supergeconcentreerd. Maar bang ben ik nooit. Ik vertrouw op ons werk.

Ruben: Heb je weleens een situatie meegemaakt waarin het écht spannend werd? Waarbij je dacht: nu moeten we direct ingrijpen?

Johan: Ja, een paar jaar geleden, tijdens een periode van extreme droogte. Kleidijken kunnen dan gaan scheuren. Ik liep op een traject langs de Lek en zag een scheur die veel dieper was dan normaal. Er paste bijna een hele hand in. Als er dan plotseling veel regen valt, loopt die scheur vol water en kan een stuk dijk wegschuiven. We hebben toen direct een aannemer laten komen om de scheur te dichten. Dat was wel even spannend.

Ruben: Goh, gelukkig dat je het op tijd zag. Tegenwoordig hoor je veel over nieuwe technologieën, zoals satellieten die de dijkhoogte meten of drones met warmtecamera's. Maakt dat jouw werk op de grond overbodig?

Johan: Nee, dat geloof ik niet. Die technologie is fantastisch en we gebruiken het ook steeds meer. Satellietdata kunnen ons waarschuwen waar een dijk langzaam verzakt, zodat we daar gerichter kunnen kijken. Maar een drone ziet niet of een konijnenhol net onder een struik verborgen zit. En een computer voelt niet of de grond onder je voeten elastischer aanvoelt dan gisteren. Het menselijke oog en het dijkgevoel blijven onmisbaar.

Ruben: Het klinkt alsof de combinatie van techniek en ambacht de sleutel is. En met de klimaatverandering... Wordt je werk daardoor ook complexer?

Johan: Absoluut. Vroeger hadden we één duidelijke hoogwaterperiode in de winter. Nu zien we dat het hele jaar door extreem weer kan optreden. De droogte van de afgelopen zomers was echt een eyeopener. We moesten dijken gaan beregenen om te voorkomen dat ze uitdroogden en scheurden. Dat was vroeger ondenkbaar. Het werk wordt dynamischer en de marges worden kleiner.

Ruben: Dat vraagt om veel flexibiliteit. Johan, we naderen het einde van ons gesprek. Wat zou jij onze luisteraars willen meegeven?

Johan: Als je de volgende keer over een dijk loopt, sta dan eens even stil. Realiseer je dat die dijk er niet zomaar ligt. Het is een stuk levende geschiedenis en een ingewikkeld stuk techniek dat ons beschermt. En als je een muskusrat ziet graven, meld het dan vooral bij het waterschap! [laughs]

Ruben: Een hele praktische oproep! Johan, ontzettend bedankt voor dit boeiende inkijkje in jouw werk. En bedankt voor het droog houden van onze voeten.

Johan: Graag gedaan, Ruben. Het was me een genoegen.

Ruben: En jij bedankt voor het luisteren naar deze aflevering van TalkDutch. Wil je meelezen met dit gesprek? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!