Een jaar lang niets kopen: Lars over zijn koopvrije jaar

Ruben: Lars, we leven in een wereld waarin we met één klik op de knop alles kunnen bestellen wat ons hart begeert. En toch besloot jij om een heel jaar lang helemaal niets nieuws te kopen. Waarom doe je jezelf zoiets aan?

Lars: [laughs] Ja, dat is een goeie vraag. Veel mensen dachten inderdaad dat het een soort straf was, of een zware opgave. Maar voor mij voelde het uiteindelijk juist als een enorme bevrijding.

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Vandaag zit ik aan tafel met Lars. Hij is tweeënveertig jaar, werkt in de IT, en nam een radicaal besluit: een 'koopvrij jaar'. Geen nieuwe kleren, geen gadgets, geen meubels. Alleen het hoognodige zoals voedsel en verzorgingsproducten waren toegestaan. Lars, neem ons eens mee naar het moment dat je dacht: en nu is het genoeg.

Lars: Nou, dat was eigenlijk op een regenachtige zondagmiddag. Ik was mijn zolder aan het opruimen en hield dozen vast met spullen die ik al drie jaar niet had aangeraakt. Sommige zaten zelfs nog in de plastic verpakking. En op dat moment voelde ik me niet rijk, maar juist ontzettend zwaar. Al die spullen schreeuwden om aandacht. Ze moesten schoongemaakt worden, gesorteerd, opgeborgen... Ik dacht ineens: ik werk keihard om geld te verdienen, om vervolgens spullen te kopen die me alleen maar stress opleveren. Het voelde zo tegenstrijdig. Dat moest anders.

Ruben: Ja, dat herken ik wel. Dat beklemmende gevoel dat je bezit eigenlijk jóú bezit. Maar van die frustratie naar een heel jaar lang werkelijk niets kopen... dat is nogal een stap. Hoe pak je zoiets praktisch aan? Wat waren de spelregels die je voor jezelf had opgesteld?

Lars: De regels waren simpel, maar heel streng. Ik mocht echt niets nieuws kopen. Dus geen kleding, geen elektronica, geen boeken, geen prullaria voor in huis. Als er iets kapotging, moest ik proberen het zelf te repareren. En als het écht niet anders kon, mocht ik het tweedehands kopen, maar pas nadat ik er minstens twee weken over had nagedacht om de impuls te temperen. Verbruiksartikelen zoals shampoo, tandpasta en natuurlijk eten mochten uiteraard wel gewoon nieuw.

Ruben: Oké, dus de snelle online aankopen vanaf de bank waren verleden tijd. Hoe waren die eerste weken? Want dat kopen is vaak ook een ingesleten gewoonte, een automatisme om onszelf te belonen of af te leiden.

Lars: Nou, die waren echt ongelooflijk zwaar, hoor. Het viel me toen pas op hoe diep die consumptiedrang in mijn systeem zat. Normaal gesproken, als ik een slechte dag had gehad op mijn werk, dacht ik op de weg naar huis: ik verdien wel een cadeautje. Dan kocht ik bijvoorbeeld een nieuwe gadget voor mijn computer of een mooi boek. Tijdens de eerste weken van mijn experiment moest ik die onrust gewoon verdragen en voelen, zonder die snelle prikkel van een nieuwe aankoop. Dat was in het begin heel oncomfortabel.

Ruben: Dus dat kopen was eigenlijk een manier om emoties te dempen?

Lars: Absoluut. Het is pure dopamine. Je zoekt iets uit, je verheugt je op de bezorging, het pakketje komt binnen... en een dag later is dat geluksgevoel weer weg en zoek je alweer naar het volgende. Toen die optie plotseling wegviel, moest ik andere manieren vinden om met stress of verveling om te gaan. Ik ging vaker hardlopen, of ik pakte een boek op dat al jaren ongelezen in de kast stond. Ik ging vertragen.

Ruben: Hm. En hoe reageerde je omgeving hierop? Want onze hele maatschappij is ingericht op consumptie. Verjaardagen, feestdagen, etentjes... Dat lijkt me sociaal gezien best ingewikkeld als je besluit om daar niet meer aan mee te doen.

Lars: [sighs] Dat was misschien wel de allergrootste uitdaging. Mensen om me heen begrepen het vaak niet zo goed. Ze vonden het soms zelfs ongemakkelijk. Bijvoorbeeld toen ik jarig was. Ik vroeg expliciet geen cadeaus, of alleen ervaringen, zoals samen koffiedrinken of een wandeling maken in het bos. Sommige vrienden vonden dat echt lastig; die wilden toch iets tastbaars geven. En andersom was het ook zo. Als ik naar een verjaardag ging, gaf ik geen gekocht cadeau meer. Ik bakte een taart, of ik hielp hen een middag met een klusje in de tuin. Dat vroeg veel meer creativiteit en oprechte aandacht dan even snel een cadeaubon kopen.

Ruben: Eigenlijk geef je dan iets veel waardevollers, namelijk je tijd en je energie.

Lars: Precies. En dat werd uiteindelijk ook zo gewaardeerd door de mensen die dicht bij me staan. Maar in het begin stuitte het wel op wat argwaan. Men dacht soms dat ik gierig was geworden. Maar gierigheid gaat over het angstgierig vasthouden van geld. Mijn experiment ging juist over vrijheid, over bewustzijn en over ruimte in mijn hoofd.

Ruben: Ja, dat is een heel mooi en belangrijk onderscheid. Bewustzijn in plaats van gierigheid. En wat gebeurde er toen er iets essentieels kapotging? Heb je die ultieme test gehad?

Lars: Zeker. Mijn wasmachine begaf het na een maand of vier. Mijn eerste automatische reflex was: direct online zoeken naar een nieuwe, zodat hij morgen al in huis staat. Maar ja, dat mocht dus niet volgens mijn eigen regels. Toen ben ik gaan rondvragen in mijn netwerk. Een goede vriend van me bleek handig te zijn met dat soort apparaten. We hebben samen die machine opengemaakt en gekeken wat er mis was. Het bleek een versleten koolborstel te zijn van een paar euro. We hebben die besteld, samen vervangen en hij deed het weer. Dat gaf echt een enorme kick! Ik had niet alleen honderden euro's bespaard, maar ik had ook iets nieuws geleerd en de levensduur van een apparaat verlengd. Die wasmachine draait nu, anderhalf jaar later, nog steeds perfect.

Ruben: Prachtig. Het herstelt ook een beetje de verbinding met de gebruiksvoorwerpen om ons heen, denk ik. We leven zo erg in een weggooicultuur waarin we alles direct vervangen zodra het even tegenzit.

Lars: Absoluut. We zijn de kunst en de waarde van reparatie helemaal uit het oog verloren. Alles is tegenwoordig gemaakt om snel te consumeren en weer weg te gooien. Dat is zonde van de grondstoffen én van ons geld.

Ruben: En als we kijken naar het financiële aspect? Je hebt natuurlijk flink wat geld overgehouden door deze levensstijl. Wat deed dat met je gevoel van veiligheid en vrijheid?

Lars: Het financiële effect was werkelijk gigantisch. Ik hield aan het einde van de maand honderden euro's extra over. In het begin dacht ik: geweldig, dat kan allemaal rechtstreeks naar de spaarrekening. Maar gaandeweg het jaar veranderde er iets fundamenteels in mijn hoofd. Omdat ik merkte dat ik zo weinig geld nodig had om een goed en comfortabel leven te leiden, voelde ik ook veel minder druk om fulltime te blijven werken. Ik ben uiteindelijk een dag minder gaan werken. Die extra vrije dag is me zoveel meer waard dan alle spullen die ik ooit had kunnen kopen.

Ruben: Wauw. Dus door simpelweg minder te consumeren, heb je eigenlijk tijd en levenskwaliteit gekocht.

Lars: Ja, zo kun je het inderdaad letterlijk zien. Tijd is de ultieme valuta, niet het saldo op je bankrekening. Dat was voor mij echt de grootste eyeopener van het hele project.

Ruben: Het klinkt alsof dit jaar je hele wereldbeeld en je prioriteiten flink heeft gekanteld. Inmiddels is dat koopvrije jaar voorbij. Hoe leef je nu? Ben je meteen weer gaan shoppen?

Lars: Nee, helemaal niet. Dat is misschien nog wel het meest verrassende. De intense behoefte om zomaar dingen te kopen is simpelweg verdwenen. De rust die ik heb gevonden op die opgeruimde zolder, en in mijn hoofd, wil ik absoluut niet meer kwijt. Als ik nu iets wil aanschaffen, stel ik mezelf altijd eerst een aantal kritische vragen: voegt dit echt waarde toe aan mijn leven? Maakt dit me op de lange termijn oprecht gelukkiger? Meestal is het antwoord simpelweg nee. En áls ik dan iets koop, kies ik bewust voor hoge kwaliteit, het liefst tweedehands of lokaal geproduceerd.

Ruben: Lars, we naderen helaas alweer het einde van ons gesprek. Wat zou jij onze luisteraars willen meegeven die misschien ook worstelen met die constante druk om te moeten kopen en te consumeren?

Lars: Begin vooral klein. Je hoeft echt niet meteen een heel jaar lang alles te weigeren. Probeer het eens een weekend, of een week. En kijk eens met andere ogen naar de spullen die je al in huis hebt. Koester wat er al is. Vaak hebben we allang alles wat we nodig hebben om gelukkig te zijn. De rest is eigenlijk maar ruis.

Ruben: Dank je wel voor dit ontzettend inspirerende en nuchtere gesprek, Lars. Het zet mij in ieder geval stevig aan het denken over mijn eigen consumptiegedrag.

Lars: Graag gedaan, Ruben. En dank je wel voor het prettige gesprek.

Ruben: Wil je dit boeiende gesprek nog eens rustig nalezen om de taal goed in je op te nemen? Het volledige transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer.