De puzzel van het samengestelde gezin

Noor: Je wordt verliefd op een geweldige man, maar hij komt niet alleen. Er horen ook twee pubers bij die plotseling de helft van de week in jouw badkamer staan. Hoe vind je je rol als 'bonusmoeder' zonder de biologische moeder in de weg te zitten?

Noor: Welkom bij TalkDutch. Vandaag zit ik aan tafel met de tweeënveertigjarige Marleen. Sinds vier jaar vormt zij met haar partner en zijn twee kinderen een samengesteld gezin. Een situatie die in Nederland steeds vaker voorkomt, maar die ook de nodige uitdagingen met zich meebrengt. Marleen, ontzettend fijn dat je er bent om hier zo open over te vertellen.

Marleen: Dank je wel, Noor. Ja, ik vind het heel fijn om dit te delen, want het is echt een onderwerp waar nog best een taboe op rust. We doen vaak alsof het allemaal meteen fantastisch is, maar de realiteit is... nou ja, soms best een puzzel.

Noor: Een puzzel, ja, dat kan ik me voorstellen. Hoe begon dat destijds voor jou? Je ontmoet een leuke man, de vonk slaat over... en dan?

Marleen: Nou, in het begin zit je natuurlijk op een roze wolk. Je bent verliefd. Maar al snel besef je: deze man heeft een geschiedenis, en die geschiedenis woont de helft van de week bij hem. De kinderen waren toen elf en dertien, inmiddels zijn ze vijftien en zeventien. De eerste ontmoetingen waren heel voorzichtig. We gingen pannenkoeken eten, heel cliché, op neutraal terrein. Maar toen we na anderhalf jaar besloten te gaan samenwonen, werd het pas echt serieus. Dan deel je opeens één koelkast, één badkamer en elkaars humeur op de vroege ochtend.

Noor: Ja, want dan ben je opeens geen 'leuke vriendin' meer die langskomt, maar een vaste bewoner. En hoe noem je jezelf dan? Het woord 'stiefmoeder' heeft in het Nederlands toch een wat negatieve bijklank, hè? Door al die sprookjes.

Marleen: [laughs] Absoluut! De boze stiefmoeder van Assepoester, dat wil niemand zijn. Dus toen de term 'bonusmoeder' populair werd, dacht ik: ja, dat klinkt positief. Maar gaandeweg merkte ik dat dat woord ook een valkuil is. Het suggereert dat je een soort extra cadeau bent, een 'bonus'. Maar kinderen zitten in het begin helemaal niet te wachten op een cadeau dat hen herinnert aan de scheiding van hun ouders. Voor hen ben je soms gewoon de persoon die de plek van hun moeder inneemt in huis, althans, zo kan dat voelen. Dus ik ben die term wat voorzichtiger gaan gebruiken. Ik ben gewoon Marleen, die toevallig heel veel van hun vader houdt.

Noor: Wat verstandig dat je dat zo inziet. En hoe ging dat met de regels in huis? Want jij hebt natuurlijk ook je eigen gewoontes. Hoe vind je de balans tussen opvoeden en... ja, je er niet mee bemoeien?

Marleen: O, dat was echt de grootste zoektocht. Ik herinner me nog goed dat ik me in het begin enorm kon irriteren aan rondslingerende jassen en vuile vaat op de bank. Mijn eerste reflex was om er direct wat van te zeggen. Maar ja, wie ben ik? Ik ben niet hun moeder. Als ik te streng werd, voelde ik meteen de weerstand. Dan zag ik zo'n blik van: jij bent mijn moeder niet, bemoei je er niet mee.

Noor: Hm, heel herkenbaar denk ik voor veel luisteraars. Hoe heb je dat opgelost? Heb je het met je partner besproken?

Marleen: Ja, dat is cruciaal geweest. Mijn partner Bart en ik hebben echt uren aan de keukentafel gezeten als de kinderen er niet waren. We hebben afgesproken dat híj de primaire opvoeder blijft. Dus als er grenzen gesteld moeten worden, doet hij dat. Ik bemoei me daar in principe niet mee, tenzij het mij rechtstreeks raakt. Als ik last heb van de rommel, zeg ik dat tegen Bart, of ik geef op een heel rustige manier aan de kinderen aan dat ik het fijn zou vinden als we het samen netjes houden. Geen preken, maar gewoon communiceren vanuit mezelf. Dat haalt de lading er een beetje vanaf.

Noor: Dus eigenlijk neem je een stapje terug om de harmonie te bewaren. Maar voelt dat soms niet ook een beetje eenzaam? Dat je in je eigen huis op je tenen moet lopen?

Marleen: [sighs] Ja, eerlijk gezegd wel. Er zijn momenten geweest dat ik op vrijdagmiddag thuiskwam na een drukke werkweek, en de woonkamer vol lag met tassen en pubers die me nauwelijks groetten. Dan dacht ik wel eens: wat doe ik mezelf aan? Je voelt je dan een buitenstaander in je eigen huis. Dat is een heel eenzaam gevoel, omdat je die gevoelens ook niet te veel op de kinderen wilt projecteren. Zij hebben hier immers ook niet om gevraagd. Het heeft echt tijd gekost om te accepteren dat die gevoelens er mogen zijn. Het hoeft niet altijd gezellig te zijn.

Noor: Wat een mooi inzicht. Het hoeft inderdaad niet altijd perfect te zijn. En hoe is het contact met de biologische moeder van de kinderen? Want dat lijkt me ook een delicate dynamiek.

Marleen: Dat klopt, dat kan heel complex zijn. Gelukkig verloopt het contact tussen Bart en zijn ex-vrouw over het algemeen respectvol. Maar in het begin vond ik het wel spannend. Je wilt niet overkomen als de indringer die haar rol probeert over te nemen. Ik heb er heel bewust voor gekozen om mezelf nooit negatief over haar uit te laten, wat er ook gebeurt. En ik probeer haar ruimte te geven. Als de kinderen bijvoorbeeld een moederdagcadeau willen kopen, help ik hen daarbij of herinner ik hun vader eraan. Door te laten zien dat ik geen bedreiging vorm voor haar band met de kinderen, is er langzaam wederzijds respect gegroeid. We drinken nu soms zelfs een kop koffie samen bij de sportclub van de kinderen.

Noor: Wat ontzettend knap. Dat vraagt wel echt dat je je eigen ego opzijzet.

Marleen: Ja, dat is het sleutelwoord: ego. Je moet je eigen behoefte om 'leuk' of 'belangrijk' gevonden te worden echt parkeren. Het gaat om het welzijn van de kinderen. En gelukkig krijg je er ook heel veel voor terug. Laatst was de oudste, Lucas, heel gestrest voor zijn eindexamens. Hij kwam uit zichzelf naar mij toe om te vragen of ik hem wilde overhoren. Gewoon, omdat hij wist dat ik daar het geduld voor had. Nou, op zo’n moment smelt je toch een beetje. Dan voel je dat de band die je hebt opgebouwd, hoe klein ook, echt betekenis heeft.

Noor: Prachtig, Marleen. Dat zijn de momenten die het de moeite waard maken. Als we kijken naar de luisteraars die misschien in een soortgelijke situatie zitten, of net aan dit avontuur beginnen... Wat zou je hen willen meegeven? Wat is jouw belangrijkste advies?

Marleen: Mijn belangrijkste advies is: heb geduld, heel veel geduld. Verwacht niet dat je binnen een paar maanden een perfect, harmonieus gezin bent. Dat kost jaren. Geef de kinderen de tijd om aan jou te wennen, en geef jezelf ook de tijd om in die rol te groeien. En praat vooral heel veel met je partner. Blijf een team, ook als het stormt. En onthoud: je hoeft geen moeder te zijn om een waardevol persoon in het leven van een kind te worden.

Noor: Wat een waardevolle en troostende woorden om mee af te sluiten, Marleen. Ontzettend bedankt dat je hier vandaag zo openhartig over wilde praten.

Marleen: Graag gedaan, Noor. Bedankt voor de uitnodiging.

Noor: En voor de luisteraars thuis: het samengestelde gezin is een prachtige, maar soms ook ingewikkelde reis. Ik hoop dat dit gesprek jullie wat herkenning en inspiratie heeft gebracht. Wil je dit gesprek nog eens rustig nalezen? Het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!