De kunst van het trage reizen

Femke: Stel je voor: je wordt wakker door het zachte, ritmische geklapper van de rails, schuift het gordijntje opzij en ziet de zon langzaam opkomen over de Oostenrijkse bergen. Geen stress bij de douane, geen krappe vliegtuigstoelen, maar pure rust.

Femke: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Bram, drieënveertig jaar oud. Bram besloot vijf jaar geleden om nooit meer in een vliegtuig te stappen. Hij reist nu uitsluitend nog met de trein door Europa. Bram, fijn dat je er bent. Neem ons eens mee naar dat moment… was er een specifieke druppel die de emmer deed overlopen?

Bram: Dank je, Femke. Ja, die was er zeker. Het was eigenlijk een heel banale ervaring op Schiphol. Ik stond in een gigantische, zweterige rij voor de security. Iedereen was gestrest, snauwen tegen elkaar, en ik dacht ineens: waar ben ik in hemelsnaam mee bezig? Ik ga op vakantie om te ontspannen, maar ik begin met een brok in mijn maag. En toen ik eenmaal in de lucht zat en naar beneden keek, besefte ik hoe losgekoppeld ik was van de wereld waar ik overheen vloog. Het voelde zo… leeg.

Femke: Ja, dat herken ik wel. Dat vliegen een soort 'teleporteren' is geworden. Je stapt in een buis en plop, je bent ergens anders. Maar is die overstap naar de trein niet ontzettend ingewikkeld? Europa is spoortechnisch nogal een lappendeken, toch?

Bram: Nou, dat valt reuze mee als je je mindset verandert. [laughs] Kijk, als je de trein benadert alsof het een vliegtuig is – dus zo snel mogelijk van A naar B – dan loop je tegen frustraties aan. Ja, treinen hebben vertraging. En ja, tickets boeken over de grens heen kan soms een administratieve legpuzzel zijn. Maar voor mij begint de reis zodra ik op het perron in Utrecht stap. De hectiek valt meteen van me af.

Femke: Hm, maar hoe doe je dat dan praktisch? Als je bijvoorbeeld naar het zuiden van Italië wilt. Dat is toch dagen reizen?

Bram: Klopt, dat kost je zeker anderhalve dag. Maar hoe ziet die anderhalve dag eruit? Ik stap aan het begin van de avond in de nachttrein. Ik drink een biertje in de restauratiewagon, lees een boek terwijl de Nederlandse polders veranderen in de heuvels van Duitsland, en ga lekker slapen. De volgende ochtend word ik wakker in de Alpen. Terwijl ik mijn tanden poets, zie ik gletsjers voorbijglijden. Daarna stap ik in Milaan over op de Frecciarossa, de hogesnelheidstrein. Die zoeft met driehonderd kilometer per uur door het Italiaanse landschap. Je ziet de olijfbomen verschijnen, de huizen veranderen van kleur… Je reist echt door de geografie heen. Je brein krijgt de tijd om te landen.

Femke: Dat klinkt ontzettend romantisch. Maar laten we eerlijk zijn: slapen in een nachttrein. Is dat niet gewoon heel erg behelpen? Lig je niet de hele nacht wakker van het geschud en snurkende medereizigers?

Bram: [laughs] Soms wel, hoor! Ik ga het niet mooier maken dan het is. Als je een goedkoop ligrijtuig deelt met veertig vreemden, moet je geluk hebben. Maar ik zie dat juist als de charme. Je ontmoet mensen die je anders nooit zou spreken. Ik heb eens een hele nacht liggen praten met een gepensioneerde violist uit Wenen en een jonge interrailer uit Spanje. We hebben onze levensverhalen gedeeld onder het genot van een lauw blikje bier. Dat maak je in een vliegtuig echt niet mee. Daar staart iedereen plichtsgetrouw naar zijn eigen schermpje.

Femke: Ja, dat is waar. De anonimiteit in de lucht is heel groot. Maar hoe zit het met de kosten? Want dat is vaak het argument: vliegen is zo ontzettend goedkoop, en de trein is vaak hartstikke duur. Hoe weeg je dat af?

Bram: Dat is de pijnlijkste barrière, absoluut. Het is bizar dat een vliegticket naar Barcelona soms dertig euro kost en een treinticket driehonderd. Maar ik kijk er nu anders naar. Ten eerste bespaar ik met de nachttrein een hotelovernachting. Ten tweede weiger ik nog te betalen met mijn tijd en stress. En ja, reizen is voor mij minder vaak geworden, maar wel veel intenser. Ik ga liever één keer heel bewust en lang op reis, dan dat ik vier keer per jaar snel ergens naartoe vlieg voor een lang weekend. Het dwingt me tot consuminderen in mijn reisgedrag.

Femke: Dus het heeft je eigenlijk ook bewuster gemaakt van de waarde van tijd?

Bram: Precies. We zijn zo geobsedeerd door efficiëntie. Alles moet snel, sneller, snelst. Maar sneller is niet altijd beter. Juist door de vertraging toe te laten, ontstaat er ruimte voor toeval. Als ik een aansluiting mis in een klein Duits stadje, dan baal ik natuurlijk even. Maar vervolgens loop ik dat stadje in, drink een bak koffie op een lokaal pleintje en ontdek ik een prachtig kerkje. Mijn vakantie begint niet op de bestemming, de reis zélf is de bestemming geworden.

Femke: Dat vraagt wel om een flinke dosis flexibiliteit. Ben je altijd al zo rustig geweest, of heeft het treinreizen je dit geleerd?

Bram: [laughs] Nee, ik was vroeger echt een stresskip! Ik wilde altijd alles tot op de minuut plannen. Maar de trein dwingt je om de controle los te laten. Je bent overgeleverd aan de elementen, aan het spoor, aan de logistiek. Dat heeft me milder gemaakt. Het heeft me geleerd dat niet alles vlekkeloos hoeft te verlopen om toch mooi te zijn.

Femke: Mooi gezegd. Als je nu terugkijkt op die vijf jaar zonder vliegen, wat is dan je allermooiste herinnering op het spoor?

Bram: Oef, dat zijn er veel. Maar als ik moet kiezen… dat was vorig jaar, in de vroege ochtend in Roemenië. We reden met een boemeltreintje door de Karpaten. De mist hing tussen de dennenbomen. De trein reed zo langzaam dat de conducteur de deur openhield en we gewoon in de deuropening konden staan, met de wind in ons gezicht. De geur van nat bos, de stilte, het trage sjokken van die oude trein… Dat was pure magie. Op dat moment voelde ik me zo ontzettend rijk. Geen enkele vliegreis kan daar aan tippen.

Femke: Ik krijg er bijna zelf reiskriebels van. Bram, we naderen alweer het einde van ons gesprek. Wat zou je onze luisteraars, die misschien twijfelen om de stap te zetten, willen meegeven?

Bram: Begin klein. Je hoeft niet meteen een drieweekse reis naar Lapland te boeken. Neem eens de nachttrein naar Berlijn of Praag voor een weekendje weg. Ervaar het ritme. Laat je telefoon in je tas en kijk gewoon eens twee uur lang naar buiten. Je zult merken dat je hoofd al leeg is voordat je überhaupt bent aangekomen. Gun jezelf die traagheid.

Femke: Dank je wel voor dit prachtige pleidooi voor de traagheid, Bram. Ontzettend inspirerend om te horen hoe reizen ook kan zijn.

Bram: Graag gedaan, Femke. Goede reis alvast!

Femke: En voor de luisteraars: hopelijk kijken jullie de volgende keer dat je op reis gaat, toch even met andere ogen naar het spoorboekje. Wil je deze aflevering rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!