Wonen op geleende tijd: het leven van een antikraakwacht

Ruben: Stel je voor: je woont in een prachtig, monumentaal schoolgebouw. Hoge ramen, zeeën van ruimte. Maar je weet ook dat je morgen een mailtje kunt krijgen waarin staat dat je er over twee weken uit moet. Zou jij zo kunnen leven?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Thomas, tweeëndertig jaar, fotograaf, en al zeven jaar wat we in Nederland een 'antikraakwacht' noemen. Hij woont in tijdelijke panden om te voorkomen dat ze leegstaan of gekraakt worden. Thomas, ontzettend fijn dat je er bent.

Thomas: Ja, dank je wel Ruben. Leuk om hier te zijn.

Ruben: Zeven jaar antikraak... Dat is best lang. Veel mensen zien het als een tijdelijke noodoplossing voor een paar maanden. Hoe ben je hier zo in gerold?

Thomas: Nou... eigenlijk een beetje uit pure noodzaak, zoals de meesten. Ik was net afgestudeerd aan de kunstacademie, wilde als freelancer aan de slag, en tja... probeer dan maar eens een betaalbare huurwoning te vinden in Amsterdam of Utrecht. Dat is gewoon onbegonnen werk. Een vriend van me woonde destijds in een oud verzorgingstehuis via een antikraakbureau. Hij zei: "Is dat niks voor jou?" Ik dacht eerst: dat is toch eng, in zo'n leeg, kil gebouw? Maar de huur, of nou ja, de 'bruikleenvergoeding' zoals dat officieel heet, was toen honderdvijftig euro per maand. Dat trok me over de streep.

Ruben: Honderdvijftig euro. Dat is bizar weinig als je het vergelijkt met de normale huurprijzen van nu. Maar er zit natuurlijk een addertje onder het gras. Of misschien wel meerdere.

Thomas: [laughs] Nou, zeg dat wel. Het grootste addertje is de onzekerheid. Je hebt nul huurbescherming. Als de eigenaar het pand wil slopen, verkopen of verbouwen, krijg je een opzegging. En dan moet je er binnen veertien dagen uit zijn. Soms zelfs sneller als er sprake is van calamiteiten. In het begin vond ik dat doodeng. Je leeft constant op een soort actieve vulkaan. Je durft niet echt uit te pakken, weet je wel? Geen mooie muren schilderen, geen zware meubels kopen. Alles wat ik heb, moet in een kleine verhuisbus passen.

Ruben: Precies, want je moet binnen twee weken weg kunnen zijn. Dat doet wel wat met je gevoel van 'thuis', denk ik? Hoe creëer je een thuis als je weet dat het heel tijdelijk is?

Thomas: Dat is een heel goede vraag, Ruben. In het begin dacht ik dat 'thuis' vooral te maken had met de spullen die je om je heen verzamelt. Mijn eerste antikraakplek was een oud belastingkantoor. Een grijze, betonnen doos met van die deprimerende systeemplafonds. Ik voelde me er echt doodongelukkig. Ik dacht: dit wordt nooit gezellig. Maar gaandeweg leer je dat een thuis meer in jezelf zit, en in een paar kleine, verplaatsbare dingen. Ik heb nu een paar vaste elementen: een hele goede platenspeler, mijn favoriete kamerplant — een gatenplant die inmiddels gigantisch is — en een heel comfortabel matras. Waar ik die drie dingen ook neerzet, dáár is mijn thuis. Zelfs al is het in een voormalig klaslokaal met een krijtbord aan de muur.

Ruben: Hm. Dus je minimaliseert eigenlijk je materiële bezit om mentaal flexibel te blijven.

Thomas: Ja, klopt. Het dwingt je om heel kritisch te kijken naar wat je écht nodig hebt om gelukkig te zijn. We verzamelen met z'n allen zo ontzettend veel troep. Consumptiedrang, zeg maar. Als je elke twee jaar moet verhuizen, ga je drie keer nadenken voordat je weer een nieuwe designstoel koopt. Je wordt heel creatief. Mijn eettafel nu is een oude deur die ik op twee schragen heb gelegd. Kostte niks, ziet er stoer uit, en als ik weg moet, gaat hij zo de bus in.

Ruben: Maar toch... die onzekerheid. Ik moet er zelf eerlijk gezegd niet aan denken. Als ik na een drukke werkdag thuiskom, wil ik de deur achter me dichttrekken en weten: dit is mijn veilige haven. Heb jij nooit momenten dat je denkt: ik trek dit niet meer, ik wil gewoon rust?

Thomas: Absoluut. Ik zou liegen als ik zei dat het me koud laat. [sighs] Vorig jaar nog. Ik woonde toen in een oude basisschool in Haarlem. Prachtige plek, ik had het hele gymlokaal als studio en woonruimte. Ik dacht dat ik er wel een jaar of twee kon blijven. Maar na vier maanden kreeg ik al de mail: het pand was verkocht aan een projectontwikkelaar. Binnen twee weken moest ik weg. En dat was net in een periode dat ik het heel druk had met mijn fotografiebedrijf. Dan zit je wel echt met je handen in het haar. Je ligt wakker, je voelt de stress in je lijf. Waar moet ik nu weer heen? Gelukkig kon het bureau me toen snel iets anders aanbieden, maar die stress... die hakt er wel in. Het sloopt je op den duur wel een beetje.

Ruben: Ja, dat geloof ik direct. Het tast je basisveiligheid aan. En hoe zit dat sociaal? Kun je wel vrienden uitnodigen in zo'n pand? Zijn er regels?

Thomas: O ja, strenge regels. Dat verschilt per bureau, maar meestal mag je niet zomaar mensen laten logeren. Feestjes geven is vaak streng verboden vanwege geluidsoverlast en brandveiligheid. Soms komen ze ook controleren. Dan staat er ineens een inspecteur van het antikraakbureau in je kamer om te kijken of het wel netjes is en of er geen illegale bewoners zijn. Dat voelt soms best wel betuttelend. Je bent een volwassen man van in de dertig, maar je wordt gecontroleerd alsof je op een studentenflat woont waar de huisbaas nog de baas is.

Ruben: Dat klinkt inderdaad behoorlijk inbreukmakend op je privacy. Waarom doe je het dan toch nog steeds? Wat weegt er op tegen al die nadelen?

Thomas: De vrijheid en de ruimte. En de financiële ademruimte die het me geeft. Omdat mijn vaste lasten zo laag zijn, hoef ik niet elke opdracht aan te nemen. Ik kan het me veroorloven om nee te zeggen tegen saaie commerciële klussen en me te focussen op mijn artistieke fotoprojecten. Als ik een normale huur van twaalfhonderd euro per maand zou moeten betalen, zou ik die vrijheid direct kwijt zijn. Dan zit ik vast in de 'hamsterrace', zoals ze dat noemen. Werken om te wonen, wonen om te werken. Dat wil ik simpelweg niet. Bovendien kom je op plekken waar je normaal nooit zou komen. Ik heb in een oud klooster gewoond, in een voormalig politiebureau — inclusief de cellen, al sliep ik daar gelukkig niet in — en nu dus in een prachtig oud herenhuis dat gerenoveerd gaat worden. Dat zijn ervaringen die niemand me meer afneemt.

Ruben: Het klinkt alsof je een heel bewuste afweging maakt tussen comfort en vrijheid. De prijs van vrijheid is in jouw geval onzekerheid.

Thomas: Precies. Dat is de perfecte samenvatting. Het is een constante ruishandel. Wat ben je bereid op te geven voor je autonomie? Voor mij is dat materiële luxe en zekerheid. Maar ik merk wel dat de grens verschuift naarmate ik ouder word. Toen ik vierentwintig was, vond ik het één groot avontuur. Nu ik tweeënzeventig... sorry, tweeëndertig ben, begin ik wel te verlangen naar een tuin waar ik echt bomen in kan planten die over tien jaar nog staan. Die worteling, die mis ik soms.

Ruben: Ja, letterlijk en figuurlijk wortelschieten. De behoefte aan continuïteit groeit vaak met de jaren. Thomas, tot slot, wat zou je onze luisteraars — en misschien specifiek degenen die ook worstelen met de krappe Nederlandse woningmarkt — willen meegeven?

Thomas: Ik zou willen zeggen: laat je niet gek maken door het idee dat een 'succesvol leven' betekent dat je op je dertigste een koophuis met een hypotheek moet hebben. Durf buiten de gebaande paden te denken. Antikraak is niet voor iedereen, maar het laat wel zien dat er andere manieren zijn om te leven. Wees flexibel en investeer in ervaringen en relaties, niet alleen in stenen en spullen. Want uiteindelijk neem je die ervaringen mee, en die spullen... tja, die moet je alleen maar weer verhuizen.

Ruben: [laughs] Mooi gesproken, Thomas. Dank je wel voor dit openhartige gesprek en heel veel succes met je volgende verhuizing, wanneer die ook mag komen.

Thomas: Dank je wel, Ruben. Graag gedaan.

Ruben: En voor de luisteraars: het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!