De anonieme schrijvers van ons collectieve geheugen

Daan: Waarom zou je in vredesnaam duizenden uren van je vrije tijd steken in het schrijven van internetartikelen waar je geen cent voor krijgt, en waar je naam niet eens groot boven staat?

Daan: Goedemiddag en welkom bij een nieuwe aflevering van TalkDutch. Vandaag gaan we in de wereld van de technologie en de media, maar dan met een heel menselijk gezicht. Mijn gast van vandaag is Michel, vijfenveertig jaar oud en al ruim vijftien jaar een van de meest actieve schrijvers en moderators op de Nederlandstalige Wikipedia. Hij heeft duizenden bewerkingen op zijn naam staan. Michel, ontzettend leuk dat je er bent.

Michel: Dank je wel, Daan. Fijn om hier te zijn en over mijn uit de hand gelopen hobby te vertellen.

Daan: Want zo mogen we het wel noemen, toch? Een uit de hand gelopen hobby. Hoe begint zoiets eigenlijk? Was er een moment dat je dacht: nu ga ik de wereld verbeteren via het internet?

Michel: [laughs] Nee, zo nobel begon het absoluut niet. Het begon heel klein en eigenlijk uit een soort lichte irritatie. Ik las een artikel over een lokaal treinstation bij mij in de buurt, en daar stond een overduidelijke historische fout in. Er klopte niets van de jaartallen. Ik wist dat toevallig omdat ik me had verdiept in de lokale geschiedenis. Eerst dacht ik nog: nou ja, laat maar zitten. Maar het bleef knagen. Toen zag ik dat knopje 'bewerken' rechtsboven staan. Ik klikte erop, paste het jaartal aan, voegde een bron toe en sloeg het op. Binnen een minuut was de fout hersteld. Dat gaf zo'n enorme kick.

Daan: Dus die directe invloed, het feit dat je meteen iets kon rechtzetten voor de hele wereld, dat trok je over de streep?

Michel: Precies. Je realiseert je ineens hoe dynamisch die website is. Het is geen stoffig boek dat eenmaal gedrukt is en daarna twintig jaar in de kast staat te verouderen. Het leeft. Na die eerste wijziging ging ik beter opletten. Ik begon taalfouten te verbeteren, daarna breidde ik korte artikelen uit, en voor ik het wist schreef ik complete pagina's over vergeten historische figuren en architectuur.

Daan: Inmiddels ben je ook moderator. Dat klinkt behoorlijk officieel. Wat houdt die rol precies in op een platform waar in principe iedereen alles mag aanpassen?

Michel: Als moderator ben je eigenlijk een soort facilitator en soms een scheidsrechter. We hebben geen inhoudelijke macht, we zijn niet de baas van de waarheid. Maar we hebben wel extra technische hulpmiddelen om de boel netjes te houden. We kunnen bijvoorbeeld pagina's tijdelijk beveiligen als er een bewerkingsoorlog gaande is, of hardnekkige vandalen blokkeren.

Daan: Een bewerkingsoorlog... Dat moet je even uitleggen. Wat gebeurt er dan?

Michel: Nou, dat gebeurt wanneer twee of meer gebruikers het absoluut niet eens zijn over de inhoud of de toon van een artikel. Ze blijven elkaars wijzigingen dan telkens terugdraaien. Dat kan gaan over politieke onderwerpen, over religie, maar geloof me, de felste discussies gaan vaak over de meest triviale details. Of een bepaalde zanger nu een 'volkszanger' of een 'chansonnier' genoemd moet worden, bijvoorbeeld. Dan zie je dat zo'n pagina binnen een uur wel twintig keer heen en weer wordt aangepast. Op zo'n moment grijpen wij in. We zetten de pagina 'op slot' en dwingen de partijen om eerst op de overlegpagina tot een consensus te komen.

Daan: En lukt dat dan meestal, zo'n consensus bereiken? Dat lijkt me in deze tijden van polarisatie best een opgave.

Michel: Het is ontzettend intensief, en ja, soms schuurt het flink. Maar het mooie van Wikipedia is dat we een heel strikt beleid hebben: het neutraal standpunt. Alles wat we schrijven moet onpartijdig zijn, en we mogen geen eigen meningen verkondigen. Elke bewering moet worden ondersteund door een betrouwbare, gezaghebbende bron. Dus als er discussie is, zeggen we: 'Laat je bronnen maar zien.' Dat haalt vaak de emotie uit de lucht. Het dwingt mensen om objectief te blijven.

Daan: Toch is er ook structurele kritiek op Wikipedia. Er wordt wel gezegd dat de actieve gemeenschap van schrijvers niet bepaald een afspiegeling is van de samenleving. Het zijn voornamelijk witte, hoogopgeleide mannen van middelbare leeftijd. Herken je dat?

Michel: [sighs] Ja, dat moet ik helaas beamen. Dat is echt een blinde vlek van het platform. Door die specifieke demografie ontstaat er een soort onbewuste bias, een vertekening in de onderwerpen die aandacht krijgen. Er zijn bijvoorbeeld paginalange, uiterst gedetailleerde artikelen over ingewikkelde computercodes of obscure sciencefiction-series, terwijl belangrijke historische vrouwen, minderheidsgroepen of niet-Westerse kunststromingen er soms bekaaid vanaf komen.

Daan: Hoe proberen jullie die scheve verhouding recht te trekken? Want dat lijkt me essentieel voor de geloofwaardigheid van zo'n encyclopedie.

Michel: Absoluut. We zijn ons daar zeer van bewust. Er worden tegenwoordig speciale schrijfbijeenkomsten georganiseerd, bijvoorbeeld rondom thema's als 'vrouwen en kunst' of 'diversiteit in de wetenschap'. Daarbij proberen we specifiek nieuwe doelgroepen te enthousiasmeren en te begeleiden bij hun eerste stappen op Wikipedia. Want de drempel om te beginnen kan best hoog aanvoelen door alle regeltjes en de soms wat directe omgangsvormen achter de schermen.

Daan: Dat kan ik me voorstellen. Als je met de beste bedoelingen een artikel schrijft en een ervaren gebruiker verwijdert het direct omdat de bronnen niet aan de eisen voldoen, dan is dat best demotiverend. Hoe ga jij daar zelf mee om? Heb je weleens ruzie gehad om een artikel?

Michel: Ruzie is een groot woord, maar ik heb zeker heftige discussies gevoerd. In het begin vond ik het heel moeilijk als iemand mijn zorgvuldig geformuleerde zinnen aanpaste of inkortte. Je voelt je toch een beetje de eigenaar van je tekst. Maar je leert heel snel om je ego opzij te zetten. Het artikel is niet van mij; het is van de gemeenschap. Als iemand anders een betere bron heeft of de tekst helderder kan structureren, dan is het artikel daarna beter geworden. En dat is uiteindelijk het enige dat telt.

Daan: Dat is wel een heel mooie, bijna altruïstische gedachte in een online wereld die vaak juist draait om individuele profilering en likes.

Michel: Ja, dat is denk ik ook waarom ik het al vijftien jaar volhoud. Het is een vorm van digitaal vrijwilligerswerk. Je bouwt samen, steen voor steen, aan een gigantisch archief van menselijke kennis dat voor iedereen op de wereld gratis toegankelijk is. Zonder advertenties, zonder winstoogmerk. Dat vind ik in de huidige mediawereld echt iets unieks en waardevols.

Daan: Heb je tot slot nog een mooie anekdote? Een moment waarop jouw digitale werk tastbaar werd in de echte wereld?

Michel: Ja, die heb ik zeker. Ik heb een paar jaar geleden een uitgebreid artikel geschreven over een verdwenen middeleeuws kasteeltje in de provincie Utrecht, waar destijds nauwelijks informatie over te vinden was online. Ik had daarvoor echt in de archieven moeten duiken. Een jaar later kreeg ik een mail van een archeologisch adviesbureau. Zij moesten daar in de buurt onderzoek doen voor een nieuwbouwproject en hadden via mijn Wikipedia-artikel de historische locatie kunnen bepalen. Ze hebben daar uiteindelijk daadwerkelijk funderingen gevonden. Dat mijn internet-hobby heeft bijgedragen aan een echte archeologische ontdekking, dat vond ik echt magisch.

Daan: Wat een schitterend verhaal, Michel. Dat laat precies zien hoe die digitale inspanningen een hele reële waarde kunnen hebben.

Michel: Precies. Het is meer dan alleen maar achter een schermpje zitten.

Daan: Wat zou je onze luisteraars willen meegeven? De mensen die Wikipedia waarschijnlijk wekelijks gebruiken, maar er nooit zo diep over nadenken?

Michel: Blijf kritisch op wat je leest, maar wees vooral niet bang om zelf bij te dragen. Als je een fout ziet, hoe klein ook, klik op die bewerkknop. Wikipedia is van ons allemaal, en we hebben jouw kennis hard nodig.

Daan: Een fantastische oproep. Michel, ontzettend bedankt voor dit boeiende gesprek en voor al je onzichtbare werk op het platform.

Michel: Heel graag gedaan, Daan.

Daan: En voor jullie, de luisteraars, bedankt voor jullie aandacht. Wil je dit gesprek rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!