Gravelbiken: onthaasten op twee wielen

Tom: Waarom zou je in een land met de best geasfalteerde fietspaden ter wereld bewust kiezen voor modder, los zand en rammelende bospaden?

Tom: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Martin, vijfenveertig jaar oud en een gepassioneerd fietser. Maar hij is geen gewone wielrenner meer. Martin ruilde zijn glimmende racefiets in voor een gravelbike, een fiets met dikke banden waarmee hij juist de onverharde wegen opzoekt. Martin, ontzettend fijn dat je er bent.

Martin: Dank je, Tom. Leuk om hier te zijn.

Tom: Ja, want toen ik je sprak ter voorbereiding, zei je iets wat me echt bijbleef: "Op het asfalt was ik alleen maar bezig met mijn snelheid, nu ben ik weer bezig met de omgeving." Is de racefietscultuur in Nederland een beetje doorgeslagen?

Martin: Nou, ja... zo voelde het voor mij wel op een gegeven moment. Begrijp me niet verkeerd, ik hou nog steeds van wielrennen. Maar de laatste jaren merkte ik dat de druk toenam. Iedereen heeft tegenwoordig een fietscomputer, we houden alles bij op apps zoals Strava, en na een ritje kijken we meteen naar onze gemiddelde snelheid. Ben ik sneller dan de rest? En als je dan op een zondagochtend op een druk fietspad rijdt... [laughs] Nou, dan is de sfeer soms behoorlijk gespannen. Je fietst in een groepje, moet constant waarschuwen voor andere mensen, en er wordt weleens geroepen. De ontspanning was weg.

Tom: Hm, herkenbaar. Het wordt bijna een tweede baan, die prestatiedrang. En toen dacht je: dit moet anders?

Martin: Precies. Een jaar of vier geleden zat ik er fysiek en mentaal een beetje doorheen. Te veel werkdruk, een druk gezinsleven, en de fiets – die eigenlijk mijn uitlaatklep moest zijn – zorgde alleen maar voor meer onrust. Toen las ik over gravelbiken. Dat is een soort kruising tussen een racefiets en een mountainbike. Je hebt de houding van een racefiets, maar de banden zijn breed en hebben profiel. Je fietst zo het bos in, over zandwegen en schelpenpaden. Toen ik het probeerde, ging er een wereld voor me open.

Tom: Maar leg me eens uit... Wat doet dat met je hoofd? Want je moet nog steeds hard trappen, toch? Het blijft een fysieke inspanning.

Martin: Absoluut, fysiek is het vaak zwaarder dan op de weg door het losse zand of de modder. Maar dat is juist de grap. Omdat de ondergrond onvoorspelbaar is, móét je wel in het hier en nu zijn. Op asfalt dwalen je gedachten af naar je werk, maar op een bospad kan dat niet. Let je niet op, dan lig je in de struiken. Je zintuigen staan volledig aan: je ruikt de dennen, je hoort het grind knarsen onder je banden. De rest van de wereld valt helemaal weg.

Tom: Dus de fysieke focus zorgt eigenlijk voor mentale rust. Een soort actieve meditatie.

Martin: Ja, zo kun je het zeker noemen. Het is echt onthaasten op twee wielen.

Tom: Toch moet ik ook kritisch zijn, Martin. Als ik nu in een fietsenwinkel kom, hangt de hele winkel vol met zogenaamde 'gravel-artikelen'. Speciale kleding, speciale tassen, hele dure fietsen... Is het niet gewoon een slimme marketingtruc om ons weer nieuwe spullen te verkopen?

Martin: [laughs] Ja, daar heb je zeker een punt. De fietsindustrie is er natuurlijk als de kippen bij om hier een hype van te maken. Je 'moet' opeens een speciale gravelbroek met zakjes op de zijkant, en de hipste tassen voor aan je stuur. Maar weet je? Dat is de buitenkant. Als je daar doorheen prikt, is de essentie heel simpel. Je hebt helemaal geen dure fiets van duizenden euro's nodig om te beginnen. Een oude mountainbike of een stevige hybridefiets werkt ook. Het gaat niet om de spullen, het gaat om de mentaliteit. De wielerwereld is vaak heel traditioneel en streng – je sokken moeten een bepaalde hoogte hebben, je fiets moet glimmen. Bij het gravelen is dat allemaal veel losser. Het maakt niet uit wat je aanhebt, als het maar lekker zit. Er is geen 'gedragscode'.

Tom: Dat klinkt inderdaad een stuk sympathieker. En waar fietst de gemiddelde gravelbiker in Nederland het liefst? Want we zijn natuurlijk een heel dichtbevolkt land. Hebben we wel genoeg onverharde paden voor dit soort avonturen?

Martin: Dat is het verrassende: ja, absoluut! Natuurlijk hebben we de bekende gebieden zoals de Veluwe of de Utrechtse Heuvelrug. Daar kun je urenlang over prachtige, brede zandwegen fietsen zonder een auto tegen te komen. Maar het mooie is dat ik door het gravelen ook mijn eigen omgeving heel anders ben gaan bekijken. Ik woon zelf net buiten Amersfoort. Vroeger pakte ik altijd dezelfde geasfalteerde routes langs de weilanden. Nu zoek ik op de kaart naar de kleine, groene stippellijntjes. Paadjes achteraf, langs een boerderij, of een dijkje dat half overwoekerd is. Je ontdekt plekken waarvan je niet eens wist dat ze bestonden, op slechts tien kilometer van je eigen huis. Het voelt als een ontdekkingsreis in je eigen achtertuin.

Tom: Mooi hoe je dat omschrijft. Het verandert je perspectief op wat dichtbij is. Maar is het ook weleens zwaar afzien? Heb je momenten dat je denkt: waar ben ik in hemelsnaam aan begonnen?

Martin: [sighs] Oh, zeker. Afgelopen winter fietste ik een route in Drenthe. Het had dagenlang geregend. De paden waren veranderd in modderpoelen. Mijn ketting liep constant vast, mijn remmen piepten, en de kou trok door mijn schoenen. Op een gegeven moment moest ik kilometers lang lopen omdat het simpelweg te zwaar was om te fietsen. Ja, op zo'n moment vraag je je wel af waarom je niet gewoon lekker warm op de bank zit met een kop koffie. Maar als je dan uiteindelijk thuiskomt, helemaal onder de modder, en je stapt onder die warme douche... Dat voldane gevoel is onbeschrijfelijk. Je voelt dat je leeft, dat je de elementen hebt getrotseerd. Dat gevoel heb ik op het asfalt echt nooit gehad.

Tom: Het overwinnen van de elementen, ja. Dat geeft een diepere tevredenheid dan een hoge gemiddelde snelheid op je schermpje.

Martin: Absoluut. Het heeft mijn relatie met sporten echt gezond gemaakt. Het is niet langer een verplichting om te presteren, maar een manier om op te laden.

Tom: We lopen langzaam naar het einde van ons gesprek, Martin. De tijd vliegt. Als je onze luisteraars, die misschien ook wel wat meer rust of beweging in hun leven kunnen gebruiken, één ding mag meegeven... Wat zou dat zijn?

Martin: Ik zou willen zeggen: stap eens af van de gebaande paden. En dat bedoel ik zowel letterlijk als figuurlijk. We zijn zo gewend om de snelste, makkelijkste route te nemen – in ons werk, in ons dagelijks leven, en ook tijdens het sporten. Maar juist op de hobbelige wegen, waar je het tempo moet verlagen en echt moet opletten, vind je de mooiste ervaringen. Dus pak die fiets, of trek je wandelschoenen aan, en sla eens dat smalle, modderige paadje in dat je normaal altijd voorbijloopt. Je zult verrast zijn wat je tegenkomt.

Tom: Prachtig gesproken, Martin. Heel erg bedankt voor dit inspirerende en openhartige gesprek.

Martin: Graag gedaan, Tom. Dank je wel.

Tom: Voor mij was dit weer een mooie herinnering dat beweging niet altijd om prestaties hoeft te gaan, maar juist om verbinding met de wereld om ons heen. Alles nog eens rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer.