Het hele jaar buitenzwemmen: de kracht van koud water

Tom: Vijf graden boven nul, de mist hangt nog over het water en toch sta jij in je zwemkleding klaar op de steiger. Waarom zou iemand zichzelf dat in vredesnaam aandoen?

Karin: [laughs] Eerlijk gezegd dacht ik precies hetzelfde toen ik er drie jaar geleden voor het eerst van hoorde. Maar zodra je die drempel overstapt en het koude water je huid raakt, gebeurt er iets bijzonders. Alle ruis in je hoofd verdwijnt meteen. Je móét wel in het hier en nu zijn, anders red je het simpelweg niet.

Tom: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Tom, en vandaag spreek ik met de 45-jarige Karin. Karin zwemt al drie jaar lang elke ochtend in een natuurplas bij haar in de buurt — zomer én winter, weer of geen weer. We praten over de fysieke en mentale effecten van koudwaterzwemmen, over het verleggen van je grenzen en hoe zo'n dagelijks ritueel je kijk op gezondheid verandert. Karin, heel fijn dat je er bent.

Karin: Dank je wel, Tom. Ontzettend leuk om hier te zijn.

Tom: Neem me eens mee terug naar het begin. Want je stapt niet zomaar op een ijskoude januari-ochtend in een plas water. Hoe is dit ooit ontstaan?

Karin: Dat was in het najaar van 2021. Ik zat mentaal behoorlijk in de knoop door een drukke baan in de zorg en een slepende periode van stress. Mijn hoofd stond nooit stil. Een goede vriendin van mij zwom al langer in de buitenlucht en zei op een dag: 'Ga nou gewoon een keer mee. Je hoeft alleen maar te kijken, of hooguit je voeten erin te steken.' Het was september, dus het water was eigenlijk nog heel aangenaam. Maar toen de herfst vorderde en de temperatuur begon te dalen, merkte ik dat ik niet wilde stoppen.

Tom: Omdat je fysiek verandering merkte, of zat de winst vooral mentaal?

Karin: Beide, maar in het begin vooral mentaal. Als je in koud water stapt, reageert je lichaam met een soort acute stressprikkel. Je ademhaling schiet omhoog en je neiging is om meteen weer weg te rennen. De kunst is om juist dán stil te blijven staan, rustig en diep uit te ademen en je lichaam te laten wennen. Zodra die controle terugkomt, voel je een enorme rust over je heen komen. Het was de eerste plek in jaren waar mijn gedachten echt helemaal stilvielen.

Tom: Hm, wat bijzonder. Maar van september naar november is één ding. Hoe ging dat toen het écht winter werd en de temperatuur richting het vriespunt zakte?

Karin: Nou, dat was inderdaad de echte test. Je schrikt toch weer opnieuw als het water vier graden is. Je huid voelt alsof er duizenden kleine speldenprikjes in worden gestoken. Maar omdat ik het heel geleidelijk had opgebouwd vanaf het najaar, wist mijn lichaam wat het moest doen. Het is fascinerend hoe snel een mens kan wennen aan kou als je de weerstand in je eigen hoofd weet op te geven.

Tom: Ja, want dat mentale aspect fascineert me. Veel mensen associëren sporten en bewegen met presteren: sneller rennen, zwaarder tillen, kilometers maken. Maar koudwaterzwemmen klinkt eigenlijk veel meer als een oefening in loslaten.

Karin: Dat slaat precies de spijker op de kop, Tom. Het heeft absoluut niks met prestatie te maken. Je gaat niet baantjes trekken om een snelle tijd neer te zetten. Je bent soms maar twee of drie minuten in het water. Het gaat puur om de ervaring, het voelen van je eigen lichaam en het accepteren van de omstandigheden. Regen, wind, ijzige kou... het natuurwater trekt zich niks van jou aan. Je moet je aanpassen. En dat geeft grappig genoeg heel veel veerkracht voor de rest van de dag.

Tom: Oké, maar laten we wel realistisch blijven. Er zitten toch ook risico's aan? Het is niet zomaar een onschuldige hobby als de temperatuur rond het vriespunt ligt.

Karin: Absoluut niet, en dat is een heel belangrijk punt. Onderkoeling en kramp zijn serieuze gevaren. Ik zwem daarom nooit alleen in de winter. We hebben inmiddels een hecht groepje van zo'n zes ochtendzwemmers. We letten scherp op elkaar. Als iemand te lang in het water blijft hangen of begint te klappertanden, roepen we elkaar er meteen uit. En het opwarmen achteraf is minstens zo belangrijk als het zwemmen zelf.

Tom: Hoe ziet dat opwarmen er precies uit? Want als je eruit komt, ben je waarschijnlijk sneller koud dan wanneer je erin staat?

Karin: [laughs] Klopt! Dat noemen we de 'afterdrop'. Nadat je uit het water komt, stroomt het koude bloed uit je armen en benen terug naar je kern, waardoor je het een paar minuten later pas echt ijskoud krijgt. Dus het is een kwestie van heel snel afdrogen, warme kleren aantrekken — veel laagjes! — en een muts opzetten. En dan meteen een grote kop warme gemberthee drinken en een klein beetje bewegen om de bloedsomloop weer op gang te helpen. En dan pas voel je die fantastische gloed over je hele lichaam. Je voelt je simpelweg onoverwinnelijk.

Tom: Eerlijk gezegd... als ik je zo hoor praten klinkt het bijna aanlokkelijk, al ben ik zelf echt een koukleum. Maar stel dat een luisteraar nu denkt: dit wil ik ook proberen. Wat is dan een verstandige manier om te beginnen?

Karin: Begin in het voorjaar of aan het begin van de zomer, wanneer het water al wat aangenamer is. Blijf het gewoon volhouden als het najaar wordt. Zo schuift je tolerantie vanzelf mee met de seizoenen. En begin thuis onder de douche! Draai aan het einde van je normale douchebeurt de kraan eens dertig seconden helemaal op koud. Zonder te gillen, puur focussen op een rustige ademhaling. Als je dat onder de knie hebt, is de stap naar buiten al een stuk minder groot.

Tom: [laughs] Dertig seconden koud afdouchen... ik ga er eens over nadenken. Karin, als je onze luisteraars één gedachte zou willen meegeven over bewegen, comfort en gezondheid, wat zou dat dan zijn?

Karin: Zoek af en toe bewust de gezonde weerstand op. We leven in een maatschappij waarin alles comfortabel, warm en voorspelbaar is ingericht. Maar juist door af en toe buiten je comfortzone te stappen — of dat nou zwemmen in koud water is, of een lange wandeling door de striemende regen — ontdek je hoe sterk en veerkrachtig je fysiek én mentaal eigenlijk bent.

Tom: Prachtig verwoord. Karin, heel erg bedankt voor dit inspirerende en verfrissende gesprek.

Karin: Heel graag gedaan, Tom!

Tom: En voor iedereen die luistert: wie weet tot morgenochtend aan de waterkant. Wil je dit gesprek nog eens rustig meelezen? Het transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl.