Als de rollen omdraaien: Marc over mantelzorg

Noor: Je zorgt voor de persoon die vroeger voor jóú zorgde. De rollen draaien langzaam om, en opeens ben jij degene die de beslissingen neemt, de boodschappen doet en de administratie regelt. Hoe vind je daarin een gezonde balans, zonder jezelf te verliezen?

Noor: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Marc van achtenveertig. Hij zorgt al drie jaar voor zijn moeder van negenenzeventig. Fijn dat je er bent, Marc.

Marc: Ja, dank je wel, Noor. Fijn om hier te zijn en hierover te praten.

Noor: Want, hoe begon dat eigenlijk bij jou? Was er één specifiek moment waarop je dacht: oké, nu ben ik niet meer alleen haar zoon, maar ben ik ook haar mantelzorger geworden?

Marc: Nou... [sighs] ...het sluipt er langzaam in. Een lampje indraaien, een formulier invullen. Maar het echte kantelpunt was toen ze vorig jaar herfst viel in de badkamer. Gelukkig viel het mee, geen breuken. Maar de schrik zat er zo diep in; ze durfde niet meer alleen te douchen. Toen besefte ik opeens: de rollen zijn omgedraaid. Ik draag nu de verantwoordelijkheid voor haar veiligheid. Dat voelde best zwaar.

Noor: Ja, dat kan ik me heel goed voorstellen. Je bent opeens de 'ouder' van je eigen ouder geworden. Hoe was dat voor haar? Accepteerde ze die hulp makkelijk?

Marc: Poeh, in het begin absoluut niet. Mijn moeder is altijd heel onafhankelijk geweest. Sinds de dood van mijn vader deed ze alles alleen. Dus als ik aankwam met: "Mam, zal ik de administratie doen?" of "Ik heb een douchekruk gekocht", kreeg ik flinke weerstand. Ze zei fel: "Ik ben nog niet dement hoor, ik kan dit zelf." Dat deed best pijn, want je wilt alleen maar helpen.

Noor: Hm, ja. Het is ook een stukje waardigheid dat ze moeten inleveren, denk ik. Hoe ben je daar toen mee omgegaan? Heb je op je strepen gestaan, of heb je het laten rusten?

Marc: Een beetje van allebei. In het begin pushte ik te veel; ik wilde alles perfect regelen. Maar ik leerde al snel dat ik het anders moest aanpakken. Niet zeggen: "Ik ga dit doen", maar vragen: "Mam, zullen we hier samen naar kijken?" En soms moet je accepteren dat het niet op jouw manier gaat. Als zij haar brieven in een schoenendoos wil bewaren... prima, zolang de rekeningen maar betaald worden. Je moet je gevechten kiezen.

Noor: Wat een mooi inzicht. Het gaat dus echt om het bewaren van haar autonomie, hoe klein die soms ook is. Maar naast de zorg voor je moeder heb je zelf ook een drukke baan in de IT, een gezin met twee pubers... Hoe verdeel je die energie? Want je kunt jezelf heel makkelijk voorbijlopen, lijkt me.

Marc: Ja, dat is echt de valkuil. In het begin deed ik alles zelf. Ik rende uit mijn werk door naar haar, deed boodschappen, kookte, en kwam pas laat doodop thuis. Mijn vrouw zei op een gegeven moment: "Marc, dit gaat zo niet. Je bent er wel, maar je bent er niet echt." Dat was een harde eyeopener. Ik was er fysiek wel, maar in mijn hoofd was ik alleen maar aan het regelen en piekeren.

Noor: Echt waar? En wat heb je toen veranderd? Want die zorg verdwijnt natuurlijk niet zomaar.

Marc: Nee, klopt. Ik moest echt leren hulp te vragen, en dat vond ik heel moeilijk. Mijn zus woont in Limburg, dus ik dacht: zij kan niet helpen, ik moet het doen. Maar na dat gesprek met mijn vrouw heb ik haar opgebeld. We praatten heel open. Zij bleek zich juist schuldig te voelen dat ze zo weinig deed! Nu regelt zij online de contacten met de huisarts en de apotheek. Dat scheelt mij zóveel rompslomp.

Noor: Wat goed. Dus ook al woont ze ver weg, ze kan toch een wezenlijk deel van de last dragen.

Marc: Precies. En we hebben nu ook professionele thuiszorg ingeschakeld voor de ochtenden. Dat geeft zoveel rust. Als ik nu bij mijn moeder binnenstap, hoef ik niet meteen te poetsen of haar medicijnen te controleren. We kunnen gewoon weer even samen een kop koffie drinken en praten over hoe haar dag was. Het is weer meer een moeder-zoonrelatie geworden in plaats van alleen maar een zorgrelatie. En dat is me ontzettend veel waard.

Noor: Ja, dat geloof ik meteen. Dat je de verbinding weer terug hebt, in plaats van alleen de takenlijst. Maar zeg eens eerlijk, Marc, voel je je nog wel eens schuldig? Bijvoorbeeld als je een weekend weg wilt met je gezin, of als je een avond gewoon op de bank wilt hangen?

Marc: [laughs] Elke dag, Noor. Echt elke dag. Dat schuldgevoel raak je nooit helemaal kwijt. Als de telefoon gaat en ik zie haar naam op het scherm, dan schrik ik nog steeds wel eens. Dan denk ik: oh nee, wat is er nu weer? En als ik dan een keer zeg: "Mam, vanavond lukt het even niet", dan voel ik me daarna direct een slechte zoon. Maar ik weet inmiddels ook dat als ik niet goed voor mezelf zorg, ik er uiteindelijk ook niet voor háár kan zijn. Het is net als in het vliegtuig: je moet eerst je eigen zuurstofmasker opzetten voordat je anderen kunt helpen.

Noor: Een heel treffende vergelijking. Want als jij omvalt, heeft zij helemaal niemand meer. Hoe kijkt jouw moeder er nu naar? Merkt zij dat jij meer rust hebt gevonden?

Marc: Ja, dat denk ik wel. Ze is een stuk rustiger geworden. Ze voelt natuurlijk ook de spanning die ik meebreng. Als ik gehaast binnenkom, wordt zij ook nerveus en defensief. Nu ik er ontspannener zit, is zij ook veel milder. Ze bedankte me laatst zelfs. Ze zei: "Marc, ik ben zo blij dat je dit allemaal voor me doet." Nou... [sighs] ...toen moest ik wel even een traantje wegpinken. Dat maakte al die moeilijke momenten in één klap goed.

Noor: Oh, wat prachtig. Dat zijn de momenten waar je het voor doet, hè. Die pure waardering. We lopen alweer langzaam tegen het einde van ons gesprek aan. Wat zou je onze luisteraars willen meegeven die misschien in een vergelijkbare situatie zitten en het gevoel hebben dat ze verdrinken in de zorg?

Marc: Nou, het belangrijkste is echt: doe het niet alleen. Durf de controle los te laten en vraag om hulp, hoe klein ook. Praat met je familie, met vrienden, of klop aan bij de gemeente voor ondersteuning. En wees vooral niet te streng voor jezelf. Je kunt het niet perfect doen, en dat hoeft ook niet. Je bent in de eerste plaats een kind van je ouder, niet een professionele zorgverlener. Liefde is het belangrijkste wat je kunt geven, de rest is bijzaak.

Noor: Wat een ontzettend mooie en troostende woorden, Marc. Heel erg bedankt dat je je verhaal zo openhartig met ons wilde delen vandaag.

Marc: Graag gedaan, Noor. Bedankt.

Noor: En voor de luisteraars thuis: zorg goed voor elkaar, maar vergeet vooral niet om ook goed voor jezelf te zorgen. Alles rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl.