De stap terug: waarom Merel haar smartphone wegliep

Ruben: Stel je voor dat je opstaat en het eerste wat je doet is... helemaal niets. Geen notificaties checken, geen nieuws scrollen, geen mail. Gewoon rustig wakker worden. Merel, jij deed dat een jaar geleden. Hoe voelde die allereerste ochtend zonder smartphone?

Merel: Nou... eerlijk gezegd? Heel ongemakkelijk. [laughs] Mijn hand ging automatisch naar mijn nachtkastje, op zoek naar dat vertrouwde schermpje. Toen ik me realiseerde dat er alleen een simpele wekker lag, voelde ik bijna paniek. Alsof ik van de wereld was afgesneden.

Ruben: Ja, dat kan ik me voorstellen. Welkom, Merel. Merel is negenendertig, werkt als grafisch ontwerper, en maakte een radicale keuze: ze verruilde haar hypermoderne smartphone voor een ouderwetse mobiele telefoon waarmee je alleen kunt bellen en sms'en. Merel, waarom moest dat ding weg?

Merel: Het sloop er langzaam in. Ik merkte dat mijn concentratie weg was. Als ontwerper moet ik me urenlang focussen, maar na elke tien minuten opende ik automatisch Instagram of het nieuws. Ik werd geleefd door die rode bolletjes met notificaties. Mijn schermtijd was ruim vier uur per dag! Dat is gewoon een halve werkweek. Toen dacht ik: dit wil ik niet meer. Mijn leven is te kort om naar een scherm te staren.

Ruben: Vier uur... Hm. Dat is confronterend. Maar je werkt in een creatieve, digitale sector. Is een smartphone dan niet juist je belangrijkste gereedschap? Hoe doe je dat met klanten?

Merel: Dat was vooraf mijn grootste angst. Maar in de praktijk valt het enorm mee. Mijn klanten weten dat ik overdag bereikbaar ben via e-mail op mijn laptop, of dat ze me kunnen bellen op mijn... tja, 'koelkastje'. Zo noemt mijn vriend die oude mobiel. [laughs] En klanten respecteren het juist. Ze merken dat als ik met hen in gesprek ben, ik ook écht met mijn aandacht bij hen ben. Ik zit niet stiekem op mijn scherm te loeren.

Ruben: Toch klinkt het onpraktisch. Denk aan bankieren of de weg vinden in een vreemde stad. Hoe doe je dat zonder apps?

Merel: Dat vraagt wel wat aanpassingsvermogen. In het begin was ik echt onthand. Zonder navigatie moest ik voor een afspraak in Utrecht vooraf thuis de route opzoeken en op een briefje schrijven. "Bij de gracht links, daarna tweede rechts." Dat voelde heel retro. En als de trein vertraging had, kon ik dat niet direct zien. Maar je krijgt er zoveel rust voor terug. Als de trein vertraging heeft, dan is dat maar zo. Ik kan er toch niets aan veranderen door gefrustreerd te blijven refreshen.

Ruben: Dus je accepteert de situatie meer, in plaats van dat je constant probeert de controle te houden via informatie.

Merel: Precies. We denken dat die constante informatiestroom ons helpt, maar het zorgt eigenlijk alleen voor onrust. Nu lees ik weer boeken in de trein of kijk gewoon naar buiten, naar het landschap. Dat had ik al jaren niet meer zo bewust gedaan.

Ruben: Maar is het niet ook een beetje... egoïstisch? Onze samenleving is digitaal ingericht. Vriendengroepen organiseren uitjes via WhatsApp. Als jij daar niet op zit, moeten mensen jou altijd apart sms'en. Vinden je vrienden dat niet irritant?

Merel: [sighs] Ja, daar leg je wel de vinger op de zere plek. In het begin was dat echt lastig. Ik merkte dat ik minder snel werd meegevraagd voor spontane borrels, omdat ik niet in de groepsapp zat. "Oh ja, we waren vergeten Merel te sms'en," hoorde ik dan achteraf. Dat deed wel even pijn. Maar na een paar maanden veranderde er iets. Mijn echt goede vrienden begonnen me weer te bellen om te vragen hoe het met me ging. Onze gesprekken werden daardoor veel dieper dan dat snelle, oppervlakkige gestuur van emoji's.

Ruben: Dus het filtert je sociale contacten. De mensen die echt moeite voor je willen doen, blijven over.

Merel: Ja, zo kun je het zien. En voor praktische dingen, zoals schooluitjes van de kinderen, gebruikt mijn vriend gelukkig wel een smartphone. Ik moet eerlijk bekennen: ik leun soms wel een beetje op hem. Als we samen op pad gaan, gebruikt hij de parkeer-app of de digitale treinkaartjes. Dus helemaal honderd procent vrij ben ik niet, omdat ik indirect nog wel profiteer van zijn telefoon.

Ruben: Oké, dus er is wel een compromis nodig binnen je gezin. Hoe kijkt hij daarnaar? Vindt hij het niet vervelend dat hij nu de digitale gids is?

Merel: Soms grapt hij erover, hoor. Maar aan de andere kant ziet hij ook wat het met mij doet. Het valt hem op dat ik veel rustiger ben aan de eettafel en niet meer constant afgeleid ben. En hij legt zijn eigen telefoon nu ook vaker in de gang als hij thuiskomt. Dus het heeft ook een positieve invloed op hem gehad.

Ruben: Wat me fascineert is die drang naar focus. Grote techbedrijven doen er alles aan om ons zo lang mogelijk op hun platforms te houden. Voelt jouw keuze ook als een protest tegen die macht?

Merel: Absoluut. Het voelt als een herovering van mijn eigen brein. Die apps zijn ontworpen om ons verslaafd te maken met kleine dopamine-shots. Toen ik dat doorhad, dacht ik: waarom geef ik mijn kostbare tijd gratis weg aan deze bedrijven? Door die smartphone weg te doen, heb ik de controle teruggepakt. Ik bepaal nu zelf wanneer ik online ga en wanneer ik offline ben.

Ruben: Het klinkt alsof je echt je rust hebt teruggevonden. Wat zou je onze luisteraars willen meegeven die ook worstelen met hun schermtijd?

Merel: Je hoeft echt niet meteen je smartphone in de prullenbak te gooien. Begin met kleine stapjes. Zet alle notificaties uit, behalve voor oproepen. Dus geen meldingen meer van nieuws of sociale media. En leg je telefoon 's avonds na acht uur in een andere kamer. Koop een ouderwetse wekker voor naast je bed. Als je merkt hoe heerlijk die rust is, smaakt dat vanzelf naar meer. Het gaat erom dat je weer de baas wordt over het apparaat, in plaats van andersom.

Ruben: Prachtig gezegd, Merel. Baas worden over je eigen aandacht. Dank je wel voor dit inspirerende en openhartige gesprek.

Merel: Graag gedaan, Ruben. Dank je wel voor de uitnodiging.

Ruben: En voor de luisteraars thuis: hoe zit het met jouw schermtijd? Misschien is dit wel het moment om die telefoon vanavond eens een uurtje uit te zetten. Wil je dit gesprek rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!