De stille herder van de heide

Daan: Sta je er weleens bij stil dat ons iconische, paarse heidelandschap er helemaal niet zou zijn zonder duizenden schapenpoten en één herder?

Daan: Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Jasper, vierenveertig jaar oud. Als professioneel schaapherder begraast hij met zijn kudde de Veluwe om dit kwetsbare landschap open te houden.

Daan: Jasper, welkom. Als mensen aan een herder denken, zien ze vaak een romantisch plaatje voor zich: iemand die dromerig op een staf leunt. Maar de werkelijkheid is anders, toch?

Jasper: [laughs] Ja, dat hoor ik vaak. "Lekker baantje!" roepen mensen als de zon schijnt. Maar ze zien me natuurlijk niet als het in november horizontaal regent en de wind over de vlakte loeit. Het is fysiek zwaar werk, zeven dagen per week buiten. Maar ja... het is wel de mooiste werkplek van Nederland. Die absolute stilte 's ochtends vroeg, als de mist nog over de struiken hangt... dat is onbetaalbaar.

Daan: Je bent daar echt één met de natuur. Hoe ben je hier eigenlijk in terechtgekomen?

Jasper: Ik werkte hiervoor in de IT. Hele dagen binnen achter een scherm. Op een gegeven moment kreeg ik een burn-out. Ik wist één ding zeker: ik moet naar buiten. Ik ben toen als vrijwilliger gaan helpen bij een schaapskooi. Toen ik zag hoe die dieren reageren op de herdershond, was ik verkocht. Ik heb me omgeschoold en nu doe ik dit alweer tien jaar met veel plezier.

Daan: Wat een omslag. En je noemt de hond al. Dat samenspel tussen jou, de hond en de kudde... hoe werkt dat?

Jasper: Dat is communicatie zonder woorden. Mijn bordercollies zijn echt mijn collega's. Zonder hen ben ik nergens; driehonderd schapen stuur je niet in je eentje aan. Ze reageren op verschillende fluittonen. Elke toon betekent iets anders: linksom, rechtsom of rustig blijven. Het fascinerende is dat de honden ook de stemming van de schapen feilloos aanvoelen. Als de kudde nerveus wordt, past de hond zijn houding meteen aan om rust te brengen.

Daan: Hm, echt teamwork dus. En waarom zijn die schapen eigenlijk zo hard nodig op de heide?

Jasper: Omdat de heide anders binnen een paar jaar verdwijnt. Gras en jonge bomen groeien veel sneller. Zonder begrazing overwoekert dat de boel en wordt de heide gewoon bos. Schapen zijn de perfecte ecologische maaimachines. Ze eten de jonge boompjes weg, waardoor de heideplanten licht en ruimte krijgen. Bovendien verspreiden ze via hun vacht en poep zaden en insecten. Ze houden het hele ecosysteem in stand.

Daan: Dus ze zijn essentieel voor de biodiversiteit. En hoe zit dat met de seizoenen? Dat bepaalt jouw ritme natuurlijk enorm.

Jasper: Absoluut, je leeft met de seizoenen. In de winter zijn we in de schaapskooi voor de lammerperiode. Dat is de drukste tijd, dan maak ik nachten van twintig uur om de ooien te begeleiden. In de lente gaan we weer op pad. Eerst korte stukjes, en in de zomer en herfst maken we lange dagen op de hei. Je leeft echt met de zon. Je laat de klok los en luistert naar het weer.

Daan: Dat klinkt als een heel andere relatie met de tijd dan in de IT.

Jasper: [sighs] Ja, inderdaad. In de IT moest alles snel. Nu is mijn kleinste tijdseenheid een seizoen. Je kunt de natuur niet haasten. Een lammetje groeit in zijn eigen tempo en de heide bloeit wanneer het weer er klaar voor is. Dat heeft me enorm veel rust gebracht. Ik maak me simpelweg niet meer zo snel druk.

Daan: Toch is er ook onrust, bijvoorbeeld door de terugkeer van de wolf in Nederland. Hoe ervaar jij dat op de Veluwe?

Jasper: Het is een complex onderwerp. Persoonlijk vind ik het prachtig dat zo'n roofdier terug is, het zegt iets over de kwaliteit van onze natuur. Maar voor mij als herder brengt het wel extra zorgen en aanpassingen met zich mee. We kunnen de kudde 's nachts niet meer in een simpel raster achterlaten, maar moeten werken met wolfwerende netten waar stroom op staat. De romantiek krijgt zo wel een heel realistische rand.

Daan: Ja, het dwingt je tot extra alertheid. Als je nu terugkijkt naar tien jaar geleden... wat is de belangrijkste les die dit werk je heeft geleerd?

Jasper: Acceptatie. Accepteren dat je niet alles kunt controleren. Als het regent, word je nat. Als er een lammetje doodgaat, hoort dat bij de cyclus van het leven. Je leert meebewegen met de omstandigheden in plaats van ertegen te vechten. En ook: tevreden zijn met minder. Ik verdien nu veel minder dan in de IT, maar ik voel me vele malen rijker.

Daan: Wat mooi gezegd. Wat wil je onze luisteraars ten slotte meegeven voor de volgende keer dat ze over de heide wandelen?

Jasper: Sta eens stil. Doe je oortjes uit, stop je telefoon weg en luister gewoon. Naar de wind door de struiken, het verre geblaat, of juist de stilte. De natuur is er niet alleen om snel doorheen te wandelen of te fietsen, maar om in te zijn. Pas als je echt stilstaat, zie je hoe mooi alles met elkaar verbonden is.

Daan: Prachtig. Heel erg bedankt voor dit inspirerende gesprek, Jasper, en veel succes op de hei.

Jasper: Graag gedaan, Daan. Het was me een genoegen.

Daan: En voor de luisteraars thuis: zoek de komende tijd de rust van de natuur eens op. Wil je alles rustig nalezen? Dat kan gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!